Seniorzy na uchodźstwie: przewodnik po dostępnych formach wsparcia

Osoby starsze na uchodźstwie napotykają na szczególne wyzwania. Choć po 2022 roku z myślą o tej grupie powstało wiele inicjatyw wspierających, na koniec 2024 coraz trudniej znaleźć aktualne. Niemniej uchodźcy 60+ nadal mogą skorzystać ze wsparcia publicznego w zakresie opieki zdrowotnej czy zakwaterowania oraz form integracji, szczególnie w większych miastach. Zajęcia dla seniorów proponują także kluby seniora oraz sektor NGO. W tym artykule zbieramy projekty skierowane do starszych migrantów z Ukrainy mieszkających w Polsce.

Wsparcie publiczne

Bezpłatne zakwaterowanie

Od lipca 2024 roku w Polsce wprowadzono zmiany w zasadach pomocy uchodźcom z Ukrainy, w tym dotyczące zakwaterowania. Zniesiono rekompensaty za koszty zakwaterowania i wyżywienia dla osób prywatnych przyjmujących uchodźców do swoich domów. Nadal jednak można znaleźć w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania, a osoby starsze są zwolnione z opłat za pobyt.

Tego rodzaju obiekty zapewniają miejsce do życia dla osób, które nie mogą samodzielnie pokrywać kosztów najmu. Centra mogą być prowadzone przez wojewodę, lokalne władze, organizacje pozarządowe lub prywatnych przedsiębiorców. Zawsze organem nadzorującym jest wojewoda. Zatem wniosek o przyjęcie do takiego miejsca powinien zostać złożony bezpośrednio do urzędu wojewódzkiego właściwego dla regionu zamieszkania. Wojewoda powinien znaleźć miejsce dla zgłaszającej się osoby, także jeśli wymaga ona specjalnych warunków, np. ze względu na stan zdrowia.

Czytaj także: Wsparcie onkologiczne dla pacjentów z Ukrainy w Polsce. Przewodnik po narzędziach i zasobach na rok 2024 14 sierpnia 2024

Z opłat za pobyt w ośrodku zwolnieni są m.in.:

• seniorzy, którzy ukończyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn,
• osoby posiadające orzeczenie o  niepełnosprawności, niezdolności do samodzielnej egzystencji lub całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, a także ich opiekunowie,
• osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, uniemożliwiającej udział w kosztach pomocy.

W trzecim przypadku konieczne jest złożenie podania o zwolnienie z opłaty. Wzór takiego wniosku, razem z opisem całej procedury, znaleźć można w dokumencie stworzonym przez Stowarzyszenie Interwencji Prawnej.

Opieka zdrowotna

Dostęp do opieki zdrowotnej to kluczowy element wsparcia starszych osób uchodźczych. Dzięki przepisom wynikającym z tzw. specustawy mogą one korzystać z opieki medycznej na takich samych zasadach jak obywatele Polski. Oznacza to dostęp do publicznej służby zdrowia, w tym wizyt u lekarza rodzinnego, specjalistycznych badań, oraz niezbędnych leków.

Emerytury

Emeryci z Ukrainy, którzy przebywają w Polsce, nadal otrzymują świadczenia emerytalne z Ukrainy. Ci, którzy już otrzymywali należności na ukraińskie konta bankowe, nie muszą podejmować dodatkowych kroków – ich emerytury są przekazywane na te same konta, a środki dostępne w Polsce. Dla osób, które dotychczas pobierały emeryturę w gotówce, dostępne są opcje przeniesienia płatności na konto bankowe lub przelewu międzynarodowego. Fundusz Emerytalny Ukrainy wprowadził także pilotażowy projekt umożliwiający odbiór świadczeń w urzędach pocztowych za granicą, w tym w Polsce.

Dzięki umowie polsko-ukraińskiej z 2012 roku obywatele Ukrainy, którzy pracowali w Polsce, mogą również ubiegać się o emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na takich samych zasadach jak Polacy. Obywatele Ukrainy, którzy pracowali w obu krajach, mogą pobierać emerytury jednocześnie z Polski i Ukrainy, pod warunkiem spełnienia kryteriów emerytalnych obowiązujących w każdym z tych państw. Oznacza to, że polski ZUS wypłaca emeryturę za okresy składkowe zgromadzone w Polsce, a ukraińska instytucja ubezpieczeniowa za lata przepracowane w Ukrainie. Takie rozwiązanie pozwala na sumowanie emerytur.

Więcej o tym, jak korzystać z opieki zdrowotnej w Polsce, przeczytasz w artykule: Jak działa NFZ? Publiczna opieka medyczna dla uchodźców z Ukrainy

Ośrodki Pomocy Społecznej

Ośrodki Pomocy Społecznej (OPS) oferują szerokie wsparcie seniorom z Ukrainy, także pomoc finansową w formie zasiłków celowych na pokrycie podstawowych potrzeb, takich jak żywność, leki czy opłaty mieszkaniowe. OPS wspierają również w dostępie do opieki zdrowotnej, pomagając w formalnościach związanych z ubezpieczeniem zdrowotnym i umawianiu wizyt u lekarzy. W razie potrzeby seniorzy mogą liczyć na skierowanie do dziennych ośrodków pomocy, które oferują m.in. rehabilitację i zajęcia integracyjne. Pomoc obejmuje również wsparcie prawne i administracyjne, takie jak formalności związane z legalizacją pobytu. OPS właściwy dla miejsca zamieszkania można znaleźć, korzystając z wyszukiwarki w bazie Mapuj Pomoc.

Projekty pozarządowe

Domy Seniora i Kluby dla Starszych

W niektórych miastach starsi uchodźcy mogą spotykać się regularnie w celu integracji społecznej i wsparcia emocjonalnego w klubach seniora. To miejsca oferujące przestrzeń do rozmów i wspólnego spędzania czasu. Organizują ponadto różnorodne warsztaty, jak lekcje języka polskiego czy zajęcia artystyczne. Poniżej kilka klubów w różnych polskich miastach:

1. Klub Seniora PCK w Czchowie integruje polskich i ukraińskich seniorów. W ramach projektu „Klub Seniora PCK – W jednym sercu dwie narodowości” organizowane są regularne zajęcia ruchowe czy warsztaty z psychologiem dla matek ukraińskich. Uczestnicy biorą udział w zajęciach kulinarnych, wspólnych posiłkach, wycieczkach krajoznawczych oraz integracyjnych piknikach.
2. Polsko-Ukraiński Integracyjny Klub Seniora PCK zaprasza osoby 50+ z Polski i Ukrainy na zajęcia sportowe, artystyczne oraz wycieczki. W programie znajdują się gimnastyka korekcyjna, nordic walking, zajęcia artystyczne i rękodzielnicze. Raz w miesiącu organizowane są wycieczki, podczas których uczestnicy mogą zwiedzać Kraków i Małopolskę.
3. Międzynarodowy Klub Seniora prowadzony przez Polskie Forum Migracyjne w Warszawie to klub stworzony z inicjatywy aktywnych seniorek z Polski i Ukrainy. W każdy czwartek o 16:00 przy ulicy Wolskiej 46/48 organizowane są warsztaty, taneczne wieczorki, spotkania z różnymi kulturami oraz chwile relaksu przy kawie.
4. Centrum Społeczności LWF w Gdańsku prowadzi klub seniora, a także kursy języka polskiego, zajęcia dla dzieci, młodzieży i dorosłych, pomaga także uzyskać pomoc psychologiczną.
5. Międzynarodowym Klubie Seniora „Radość Wieku” w Zielonej Górze prowadzony przez Caritas. Emeryci spotykają się co wtorek w Centrum Pomocy Migrantom i Uchodźcom.
6. Klub seniora w Białymstoku przyjazny migrantom prowadzi także Polski Czerwony Krzyż – Oddział Podlasie.
7. Dom Seniora dla uchodźców we Wrocławiu to miejsce, gdzie organizowane są spotkania dla osób starszych, integracje, rozmowy, wspólne gotowanie oraz nauka języka polskiego.
8. Dom Polsko-Ukraiński w Kielcach współpracuje z Klubami Seniora Wolna Strefa, gdzie odbywa się wiele ciekawych wydarzeń kulturalnych.
9. Ukraiński Klub Seniora działający w Płocku to miejsce, gdzie osoby powyżej 60. roku życia, w tym uchodźcy z Ukrainy, mogą spotykać się, integrować z lokalną społecznością oraz rozwijać zainteresowania. Klub działa w Galerii Mosty trzy razy w tygodniu (poniedziałki, środy i czwartki). Oferuje uczestnikom posiłek. Więcej info tutaj.

Czytaj więcej: Projekt zmiany ustawy pomocowej dla obywateli Ukrainy przyjęty – najważniejsze rozwiązania

Fundacje, centra rozwoju i domy kultury

Fundacja Prometeusz udziela pomocy seniorom, także tym pochodzącym z Ukrainy. Pomaga w organizacji życia i leczenia, wspiera informacyjnie szczególnie starszych, biednych, chorych, samotnych, bezdomnych, czyli tych seniorów, których los doświadcza najbardziej.

Wrocławskie Centrum Rozwoju Społecznego w ramach inicjatywy Przejście Dialogu organizuje cykl bezpłatnych warsztatów językowych „Od słowa do słowa”, skierowany do seniorów z doświadczeniem migracji. Zajęcia koncentrują się na praktycznym wykorzystaniu języka polskiego w codziennych sytuacjach, a prowadzą je doświadczone nauczycielki, które w przystępny sposób wprowadzają uczestników w polską kulturę. Nowa edycja, zaplanowana na wrzesień 2024, przewiduje sześć spotkań w centrum Wrocławia, z możliwością zapisów także na październikową edycję. Więcej informacji tutaj.

Centrum Integracji Międzypokoleniowej w Chorzowie zaprasza seniorów do uczestnictwa w bezpłatnych zajęciach, warsztatach i szkoleniach. W programie znajdują się gimnastyka, joga, aerobik w wodzie, nauka języków obcych, warsztaty plastyczne czy kurs fotografii. Dodatkowo Centrum regularnie organizuje potańcówki, wycieczki i imprezy integracyjne. Grafik tutaj.

Warszawski Dom Kultury organizuje spotkania i warsztaty dla seniorów, w tym zajęcia z języka polskiego oraz różnorodne wydarzenia, takie jak „Spotkania Światowi Seniorzy”. To miejsce, w którym osoby starsze mogą brać udział w kulturalnych aktywnościach, poznawać innych seniorów oraz wzbogacać swoje umiejętności językowe. Kalendarz wydarzeń dostępny jest tutaj.

Polski Czerwony Krzyż oferuje wsparcie psychospołeczne osobom dotkniętym konfliktem w Ukrainie, w tym seniorom, zapewniając anonimową i bezpłatną pomoc telefoniczną. Infolinia działa od poniedziałku do piątku, od 09:00 do 17:00. Numer z Polski: +48 800 088 136, z zagranicy: +48 221 520 620.

DOM Otwarty w Warszawie wspiera migrantów, także seniorów, m.in. w kwestiach zdrowotnych oraz prawno-administracyjnych, oferuje indywidualną pomoc materialną. Kontakt pod tym linkiem.

Fundacja Medyczna Solidarność wspiera uchodźców z Ukrainy, również w podeszłym wieku, ułatwiając dostęp do wysokiej jakości opieki medycznej i pomagając w rozwiązywaniu podstawowych problemów zdrowotnych związanych z przyjazdem do Polski.

---

Przydatne linki

1. Platforma Ukrainemedlist umożliwia szybkie sprawdzenie zagranicznych odpowiedników ukraińskich leków.
2. Medicalhelp.pl ułatwia znalezienie placówek medycznych z personelem mówiącym po ukraińsku lub rosyjsku. Wyszukiwarka pozwala na lokalizację najbliższych jednostek opieki zdrowotnej, dostępnych tłumaczy oraz form świadczonej pomocy.
3. Program Friend In Need to łączy uchodźców z lokalnymi wolontariuszami, oferując pomoc w codziennych sprawach, poradach oraz dostęp do bazy wiedzy na temat lokalnych usług. Aplikacja zapewnia poufność i jest darmowa. Więcej informacji tutaj.
4. Krisenchat Ukrainian oferuje bezpłatne wsparcie psychologiczne w języku ukraińskim i rosyjskim, dostępne przez WhatsApp, Telegram lub SMS.
5. Dimedic zapewnia bezpłatne konsultacje lekarskie online w języku ukraińskim, 7 dni w tygodniu, od 8:00 do 20:00. Usługa dostępna pod adresem: dimedic-ukrayina.eu.