Wdrażanie przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej w jednostkach samorządu terytorialnego w Polsce
Raport przedstawia kompleksową analizę wdrażania ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz Programu OLiOC na lata 2025–2026 na poziomie gmin i powiatów w Polsce. To pierwsze tak szerokie opracowanie oparte na zróżnicowanej próbie badawczej, obejmujące ocenę zasobów, finansowania, przygotowania instytucjonalnego samorządów oraz współpracy z organizacjami pozarządowymi, co pozwala na systemowe spojrzenie na realne możliwości i wyzwania wdrożeniowe. Raport został przygotowany przez Think Tank PCK – jednostkę analityczno-badawczą działającą przy Centrum Pomocy Humanitarnej PCK w Lublinie, łączącą podejście badawcze z praktyką humanitarną. Badanie przeprowadzono w listopadzie 2025 r., sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030.
Raport pokazuje, że gminy i powiaty znajdują się na etapie stopniowej adaptacji do nowych regulacji, wykazując wysoką deklaratywną znajomość przepisów i świadomość znaczenia ochrony ludności, jednak zmagając się z istotnymi barierami finansowymi, organizacyjnymi i kadrowymi. Poziom przygotowania jest zróżnicowany i zależny od wielkości oraz zasobów jednostki, a najczęstsze problemy dotyczą braku stabilnego finansowania, niedoboru kadr, nieprecyzyjnych procedur oraz ograniczonych możliwości rozwoju infrastruktury ochronnej i planowania ewakuacji. Choć edukacja i szkolenia są uznawane za kluczowe dla budowania odporności społeczności lokalnych, mają one często charakter incydentalny i rzadko obejmują szerokie grono mieszkańców. Współpraca z innymi JST i administracją rządową oceniana jest relatywnie dobrze, organizacji natomiast potencjał pozarządowych, w tym Ochotniczych Straży Pożarnych, nie jest w pełni wykorzystywany mimo deklarowanej gotowości do partnerstwa. Skuteczne wdrażanie ustawy wymaga zatem systemowego wsparcia, doprecyzowania procedur, stabilnych źródeł finansowania, wzmocnienia kompetencji kadr oraz rozwoju trwałej współpracy międzysektorowej.
