Między lipcem a wrześniem 2026 r. Fundacja To Proste, na zlecenie Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM), przeprowadziła badanie ośrodków zbiorowego zakwaterowania (OZZ) dla osób uchodźczych z Ukrainy w województwach lubelskim, mazowieckim i podkarpackim. Na podstawie wyników badania opracowano raport podsumowujący zebrane dane. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wnioski z raportu, a jego pełną wersję można pobrać poniżej.
Znaczny spadek liczby aktywnych ośrodków
Badanie objęło 154 ośrodki, które w sierpniu 2025 r. figurowały w bazie Mapuj Pomoc jako aktywne. Celem było sprawdzenie ich aktualnego statusu oraz zebranie informacji o osobach z Ukrainy przebywających w nich na tzw. zasadach komercyjnych, czyli poza państwowym systemem finansowania zakwaterowania.
W ciągu roku liczba ośrodków funkcjonujących na podstawie formalnych porozumień z władzami publicznymi wyraźnie się zmniejszyła. We wrześniu 2026 r. aktywnych pozostawało 28 z 154 badanych ośrodków (18%). Pozostałe zostały zamknięte albo funkcjonowały bez formalnego porozumienia z wojewodą lub jednostką samorządu terytorialnego.
Zmiana ta była widoczna we wszystkich trzech województwach: w województwie lubelskim aktywnych pozostało 15 z 66 badanych ośrodków, w mazowieckim 12 z 72, a w podkarpackim zaledwie 1 z 16.
968 osób poza państwowym systemem finansowania zakwaterowania
W 64 ośrodkach (42%) potwierdzono obecność osób, które zaklasyfikowano jako przebywające na tzw. zasadach komercyjnych, czyli niekwalifikujące się do bezpłatnego zakwaterowania w OZZ. Łącznie zidentyfikowano 968 takich osób: 367 w województwie lubelskim, 396 w mazowieckim i 205 w podkarpackim.
Wśród osób, dla których zebrano dane demograficzne, 52% stanowiły dzieci, 36% osoby dorosłe, a 12% osoby starsze. Wśród dorosłych wyraźnie przeważały kobiety, stanowiąc 78% osób, dla których dostępne były dane dotyczące płci.
W badanej grupie znalazły się również osoby z niepełnosprawnościami, osoby z przewlekłymi problemami zdrowotnymi oraz osoby pochodzenia romskiego.
Ośrodki prywatne coraz ważniejszą częścią systemu zakwaterowania
Spośród 64 ośrodków, w których potwierdzono zakwaterowanie osób przebywających na tzw. zasadach komercyjnych, 41 działało jako ośrodki prywatne, a 23 posiadały status oficjalnego OZZ.
Warto przy tym zaznaczyć, że określenie „komercyjny” jest stosowane w badaniu i w raporcie jako termin roboczy. Nie wszystkie osoby zaklasyfikowane do tej grupy samodzielnie pokrywają koszty pobytu. W części ośrodków koszty zakwaterowania w całości lub części ponoszą właściciele, operatorzy albo inne podmioty. Z tego względu raport wskazuje na potrzebę bardziej precyzyjnego rozróżnienia między osobami faktycznie finansującymi swoje zakwaterowanie (“mieszkańcy komercyjni”) a pozostałymi osobami znajdującymi się poza państwowym systemem finansowania.
Aktualizacja danych na mapie pomocy
Badanie przeprowadzono przede wszystkim telefonicznie, a w części przypadków również mailowo. Udało się skontaktować z ponad 90% badanych ośrodków, a w przypadku większości z nich uzyskano kompletne lub częściowe informacje.
Wyniki należy interpretować z uwzględnieniem ograniczeń metodologicznych. Informacje były przekazywane przez operatorów ośrodków i miały charakter deklaratywny – nie mogły zostać niezależnie zweryfikowane. Ponadto sytuacja w ośrodkach jest dynamiczna, a część danych była niepełna. Liczby dotyczące mieszkańców należy więc traktować jako wartości minimalne.
Zebrane dane zostały wykorzystane do aktualizacji mapy wsparcia w portalu Mapuj Pomoc.
Badanie zostało przeprowadzone przez Fundację To Proste na zlecenie IOM w okresie od 13 lipca do 2 września 2026 r.
