W dniu 31 lipca 2025 roku zorganizowaliśmy edukacyjne spotkanie online skierowane do Członków i Obserwatorów Sieci Mapuj Pomoc, w szczególności zaś uczestników grupy ds. zarządzania kryzysowego. Swoją wiedzą i doświadczeniem z organizacjami podzieli się: Ireneusz Nitkiewicz – Pełnomocnik Wojewody Kujawsko-Pomorskiego do spraw Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi oraz Paweł Florek z Wydziału Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej MSWiA. Spotkanie miało charakter informacyjno-konsultacyjny i dotyczyło:
- wdrażania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej,
- roli organizacji pozarządowych w nowym systemie ochrony ludności,
- praktycznej ścieżki uzyskania statusu „podmiotu ochrony ludności” przez NGO,
- współpracy NGO z administracją publiczną (MSWiA, wojewodowie, samorządy).
Sieć Mapuj Pomoc w roli podmiotu ochrony ludności?
Spotkanie było adresowane do: NGO działających w obszarze pomocy humanitarnej, kryzysowej, społecznej, zdrowotnej, logistycznej; organizacji zrzeszonych i współpracujących w ramach Sieci Mapuj Pomoc. Wśród podjętych tematów znalazły się:
1. Rola NGO w systemie ochrony ludności
2. Podstawy prawne współpracy
3. Poziomy współpracy
4. Finansowanie działań
W kontekście roli NGO w systemu ochrony ludności zwrócono uwagę, iż:
- System ochrony ludności nie może funkcjonować bez organizacji pozarządowych – NGO są naturalnym elementem społeczeństwa obywatelskiego.
- Organizacje mają często większą elastyczność operacyjną niż administracja, zwłaszcza w pierwszej fazie kryzysu.
- NGO nie powinny działać wyłącznie „wolontariacko” – profesjonalizacja i finansowanie gotowości są konieczne.
Wśród podstaw prawnych współpracy wymieniano przede wszystkim ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej, która umożliwia podpisywanie porozumień między: wojewodą, starostą, prezydentem miasta / burmistrzem / wójtem a organizacjami pozarządowymi.
Co ważne: NGO mogą realizować część lub całość zadań ochrony ludności, zgodnie ze swoim potencjałem.
Poziomy współpracy z NGO
Możliwych jest kilka poziomów współpracy i zawieranie porozumień na poziomach:
- centralnym (MSWiA),
- wojewódzkim (wojewoda),
- powiatowym i gminnym.
Kujawsko-Pomorskie jest jednym z pierwszych województw, które rozpoczęło podpisywanie takich porozumień.
W ramach finansowania działań przekazano wojewodom kwotę 5 mld zł celem uruchomienia systemu ochrony ludności. Środki te mogą finansować: gotowość operacyjną NGO, logistykę, zasoby kadrowe, systemy IT i informacyjne, działania kryzysowe realizowane na zlecenie organów ochrony ludności.
Zalecenia i wnioski operacyjne dla organizacji:
- Nie czekać na „konkurs” – wojewodowie są otwarci na oddolne zgłoszenia.
- Przygotować:
- opis doświadczenia organizacji,
- zakres działań możliwych do realizacji w kryzysie,
- dostępne zasoby (ludzie, sprzęt, zaplecze, systemy).
- Traktować współpracę jako długofalową gotowość, nie jednorazowy projekt.
Zalecenia dla administracji:
- Stopniowo schodzić z podpisywaniem porozumień na niższe szczeble (powiat, gmina).
- Tworzyć dobre praktyki i wzorce współpracy z NGO.
- Zapewniać finansowanie nie tylko „działań”, ale też utrzymania gotowości.
Dokumenty z jakimi powinny zapoznać się NGO
Organizacje zainteresowane statusem podmiotu ochrony ludności powinny poznać:
- Ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej
- Rozporządzenia wykonawcze do ustawy, w szczególności dotyczące:
- porozumień z NGO,
- realizacji zadań ochrony ludności,
- Dokumenty operacyjne:
- wojewódzkie i lokalne plany zarządzania kryzysowego,
- Materiały MSWiA:
- Poradnik bezpieczeństwa dystrybuowany do 14 mln gospodarstw domowych,
- wytyczne dot. edukacji i przygotowania społeczeństwa.
Ścieżka działań dla organizacji, czyli jak zostać podmiotem ochrony ludności
Kroki, które musi podjąć organizacja obejmuje:
- Analizę własnego potencjału
- jakie zagrożenia?
- jakie kompetencje?
- Kontakt z właściwym organem
- wojewoda (najczęściej),
- starosta / gmina (działania lokalne),
- Złożenie opisu organizacji
- doświadczenie,
- zasoby,
- obszary gotowości,
- Rozmowę robocze i dopasowanie ról
- administracja „nakłada” NGO na mapę zagrożeń regionu,
- Podpisanie porozumienia
- Ewentualne uruchomienie finansowania i działań.
Ważne: nie ma obecnie jednego „ABC wymagań” – proces jest celowo elastyczny i oparty na dialogu.
Najważniejsze konkluzje po spotkaniu
NGO są pełnoprawnym elementem systemu ochrony ludności, a nie dodatkiem. Współpraca powinna być: partnerska, finansowana i długofalowa.
Administracja aktywnie szuka partnerów, a nie tylko „sprawdzonych marek”.
Liczą się: doświadczenie, realne zasoby oraz zdolność do działania w kryzysie.
System jest w fazie budowy – to najlepszy moment, by NGO się w niego wpisały.
