W dniu 1 stycznia 2025 roku weszła w życie ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, której celem – jak podaje MSWiA – zaspokojenie społecznych potrzeb na bezpieczne i odporne środowisko cywilne. Nowy akt prawny jest odpowiedzią na zmieniające się w przeciągu ostatnich lat zagrożenia wewnętrzne i zewnętrzne. Wykorzystuje istniejące już zasoby infrastruktury bezpieczeństwa, kładąc jednocześnie nacisk na edukację społeczeństwa i przygotowanie organów administracji publicznej do ochrony ludności.
Ustawa definiuje ochronę ludności jako system składający się z organów administracji publicznej wykonujących zadania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa ludności przez ochronę życia i zdrowia ludzi, mienia, zwierząt, a także infrastruktury niezbędnej do zaspokojenia potrzeb bytowych, dóbr kultury i środowiska w sytuacji zagrożenia, a ponadto określa m.in:
- zadania ochrony ludności i obrony cywilnej oraz podmioty je realizujące,
- zasady planowania ochrony ludności i obrony cywilnej, a także funkcjonowania systemów wykrywania zagrożeń,
- organizację, funkcjonowanie i powoływanie personelu obrony cywilnej;
Zapoznaj się z pełną treścią ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej
Organy i podmioty ochrony ludności
Ustawa określa, że głównymi organami ochrony ludności są wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, wojewoda, minister właściwy do spraw wewnętrznych. W ich zadaniach wspierają ich marszałek województwa, minister kierujący działem administracji rządowej, któremu podlegają podmioty ochrony ludności oraz organy obsługiwane przez podmioty ochrony ludności. Ciałem doradczym organów ochrony ludności jest Rządowy Zespół Ochrony Ludności.
W ustawie zdefiniowano, aż 39 podmiotów ochrony ludności (dotychczas były to przede wszystkim Państwowa Straż Pożarna oraz ochotnicze straże pożarne). Najważniejsze z nich to:
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa,
- główne inspekcje i straże,
- Państwowa Agencja Atomistyki,
- Zespół Pomocy Humanitarno-Medycznej,
- Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych,
- Narodowy Fundusz Zdrowia i inne podmioty lecznicze,
- Polski Czerwony Krzyż i Caritas Polska;
Wykorzystanie dostępnego potencjału
Aby zapewnić realizację zadań ochrony ludności lub obrony cywilnej, organy ochrony ludności mogą zawierać porozumienia o ich wykonaniu z:
- organizacjami pozarządowymi realizującymi zadania ochrony ludności lub obrony cywilnej, w tym z podmiotami wskazanymi w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,
- podmiotami prognozującymi i monitorującymi zagrożenia,
- przedsiębiorcami (w tym przedsiębiorstwa państwowe) i innymi podmiotami świadczącymi usługi pomocy doraźnej i pomocy humanitarnej, w tym spółki prawa handlowego;
Budowanie świadomości
Ustawa kładzie szczególny nacisk na budowanie świadomości społecznej. Edukacja w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej koncentruje się na przekazywaniu wiedzy o potencjalnych i aktualnych zagrożeniach wpływających na bezpieczeństwo oraz o zasadach postępowania. Dla urzędów będą organizowane szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej.
Dołącz do spotkania Sieci Mapuj Pomoc: Przygotowanie do obrony cywilnej i ochrony ludności
Środki na realizację
Finansowanie zadań ochrony ludności i obrony cywilnej na poziomie gminy, powiatu i samorządu województwa planowane ma być w ramach ich rocznych budżetów. Jednostki samorządu terytorialnego otrzymują środki w formie dotacji celowej z budżetu państwa, a rząd ma przeznaczyć na nie mniej niż 0,3% PKB rocznie.
Samorządy będą musiały sporządzać szczegółowe plany m.in. dotyczące ewakuacji i przyjęcia ludności.
Plany ewakuacji zawierać mają m.in:
- liczbę osób przewidzianych do ewakuacji na danym obszarze,
- wykaz dóbr kultury i dziedzictwa narodowego przewidzianych do ewakuacji na danym obszarze,
- listę dróg i linii kolejowych przewidzianych do wykorzystania podczas ewakuacji,
- spis miejsc zakwaterowania przygotowanych na potrzeby przyjęcia ludności ewakuowanej,
- opracowanie niezbędnych sił i środków transportowych niezbędnych do przeprowadzenia ewakuacji na danym obszarze
W ustawie uwzględniono także rozdział dotyczący obiektów zbiorowej ochrony, którymi są: budowle ochronne – schrony i ukrycia oraz miejsca doraźnego schronienia. Prowadzenie Centralnej ewidencji obiektów zbiorowej ochrony pozostanie w gestii Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.
Pierwszy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej opracuje i przedstawi do opiniowania minister właściwy do spraw wewnętrznych w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.
Inne ważne zmiany:
- za ochronę ludności odpowiadać będzie minister właściwy do spraw wewnętrznych, nie zaś, jak to było dotychczas, komendant Państwowej Straży Pożarnej,
- powstaną korpusy ochrony cywilnej tworzone przez funkcjonujące podmioty ratownicze,
- ustawa zakłada powstanie także niejawnej Ewidencji Obrony Cywilnej;
