W dniu 22 lipca 2025 roku odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego. Spotkanie dotyczyło udziału organizacji pozarządowych w procesie stanowienia prawa na etapie rządowym. Omówiono zastrzeżenia i postulaty ze strony NGO. Spotkanie poprowadziła wicemarszałkini Senatu Magdalena Biejat. Odpowiedzi na zgłoszone postulaty udzielała Prezes Rządowego Centrum Legislacji (RCL) – Joanna Knapińska.
Kluczowe postulaty NGO
Tematami kluczowymi stały się kwestie systemowe, o które nieustannie zabiegają organizacje pozarządowe, dotyczące:
- Ustawowego uregulowania systemu procedowania prawa na etapie rządowym (postulat od lat zgłaszany przez Obywatelskie Forum Legislacji)
- Uporządkowania procesu opiniowania (a nie tylko konsultowania) projektów dokumentów rządowych z przedstawicielami organizacji pozarządowych
- Większej staranności w sporządzaniu i upublicznianiu dokumentów w procesie legislacyjnym na etapie rządowym
- Systematycznego podsumowywania procesów legislacyjnych na etapie rządowym.
Podczas spotkania poruszono kwestię braku konsultacji w procesie stanowienia prawa oraz niepokojącego trendu deregulacji z pominięciem standardowej ścieżki legislacyjnej.
Odpowiedź strony rządowej
Prezeska RCL przyznała, że niektóre przypadki deregulacji były zaskoczeniem, a takie działania „wybijają z rytmu” pracę nad legislacją. Podkreśliła, że nie staną się one stałą praktyką, a deregulacja ma być wyjątkiem, nie normą. Poinformowała, że RCL wprowadziło udogodnienia, m.in. poprzez sprawdzanie, czy wszystkie opinie są zamieszczane w Rządowym Procesie Legislacyjnym (RPL). Deklarowała też pełną transparentność – każdy obywatel ma mieć dostęp do dokumentów już na wczesnym etapie prac. Przejście na system konsultacji społecznych ma być kierunkiem działań, a nowe regulacje nie będą wprowadzane bez dialogu.
Opinie i zalecenia reprezentantów organizacji
Eksperci i przedstawiciele NGO wskazywali na poważne problemy systemowe. Dr Marcin Szymanek mówił o braku prekonsultacji – wskazując, że rząd powinien rozmawiać z interesariuszami, zanim przedstawi projekt. Podkreślił też słabo funkcjonującą kontrolę wewnętrzną (Ocena Skutków Regulacji / OSR) w ministerstwach.
Grażyna Kopińska z Fundacji Batorego zwróciła uwagę na brak transparentności: spośród 98 ustaw uchwalonych do grudnia 2024 r., aż 35 procedowano w trybie odrębnym – bez konsultacji i opiniowania. Tylko jedna ustawa była szeroko konsultowana, a jedynie w 9 przypadkach odpowiedziano interesariuszom po konsultacjach. Przypomniała również, że czas konsultacji powinien wynosić minimum 21 dni, co dotyczyło jedynie 20 projektów.
W trakcie spotkania pojawił się postulat stworzenia jasnego raportu konsultacyjnego: z zestawieniem głównych uwag interesariuszy i stanowiskiem rządu. Wspomniano także o wysłuchaniach publicznych – odbyło się ich jedynie 6, mimo znacznie większej liczby wniosków, z których wiele odrzucono.
Spostrzeżenia końcowe
Prezeska RCL zapowiedziała prace nad zmianami w regulaminie pracy Rady Ministrów oraz nad wdrożeniem systemu e-legislacja, który ma zautomatyzować i ustrukturyzować proces legislacyjny – pierwsze prace informatyczne ruszą pod koniec roku.
Podkreślano potrzebę włączania głosu obywateli w proces tworzenia prawa.
Wszyscy uczestnicy zgodzili się że konsultowanie aktów prawnych musi stać się standardem, a nie wyjątkiem.
Magdalena Biejat zapowiedziała kontynuację spotkań konsultacyjnych z NGO na jesieni.
W spotkaniu uczestniczyli m.in. przedstawiciele Fundacji Stocznia, Obywatelskiego Forum Legislacyjnego, Fundacji Las i Obywatele, Fundacji Batorego, Inicjatywy Nasz Rzecznik, PCPM, Amnesty International, Narodowego Instytutu Wolności, Fundacji Święty Mikołaj dla Seniora oraz Fundacji To Proste (Mapuj Pomoc).
