Pomoc dla osób migranckich i uchodźczych doświadczających przemocy – gdzie szukać wsparcia?

Zgodnie z raportem Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (PACE) zjawisko przemocy wobec migrantów i uchodźców w Europie nasila się od lat. Przemoc ta przybiera różne formy: od napaści fizycznych, przez wyzysk w pracy, po handel ludźmi czy przemoc seksualną. Pomimo istnienia ram prawnych chroniących osoby migrujące, wiele z nich pozostaje bez skutecznego wsparcia.

W artykule przedstawiamy najważniejsze informacje o przysługujących prawach, barierach w dostępie do pomocy oraz instytucjach i organizacjach, które oferują realne wsparcie.

Twoje prawa – nawet bez obywatelstwa

Każda osoba, niezależnie od obywatelstwa czy statusu migracyjnego, ma prawo do ochrony życia, zdrowia i wolności od przemocy. W Polsce te prawa są gwarantowane przez:

• Konstytucję RP – równość wobec prawa, ochrona przed przemocą, prawo do ochrony zdrowia.
• Konwencję genewską – chroniącą uchodźców i osoby ubiegające się o azyl.
• Europejską Konwencję Praw Człowieka – zakaz tortur, nieludzkiego i poniżającego traktowania.
• Prawo unijne – m.in. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej.
• Ustawę o przeciwdziałaniu przemocy domowej, Kodeks karny – które obejmują ochroną również cudzoziemców.
• Ustawę o cudzoziemcach – gwarantującą m.in. dostęp do opieki medycznej i tłumacza w postępowaniach administracyjnych.

W praktyce oznacza to, że każdy ma prawo do zgłoszenia przemocy i otrzymania pomocy – bez względu na to, czy posiada dokumenty pobytowe, czy nie.

Bariery w dostępie do pomocy

Wielu migrantów i uchodźców napotyka przeszkody, które utrudniają skorzystanie z dostępnych form wsparcia:

• Izolacja społeczna – brak wsparcia rodziny, przyjaciół, środowiska.
• Bariera językowa – brak tłumacza lub informacji w zrozumiałym języku,
• Lęk przed deportacją – obawa, że zgłoszenie przemocy ujawni nieuregulowany status pobytowy,
• Brak wiedzy o przysługujących prawach – wiele osób nie wie, że mogą szukać pomocy bezpłatnie i anonimowo,
• Brak zaufania do instytucji – szczególnie u osób z krajów, gdzie władze nadużywały przemocy,
• Uzależnienie ekonomiczne lub społeczne od sprawcy – np. w przypadku kobiet lub dzieci.

Doświadczasz przemocy? Co możesz zrobić – krok po kroku

1. Zadbaj o bezpieczeństwo – odejdź od sprawcy, jeśli to możliwe. Zabezpiecz siebie i dzieci.
2. Zadzwoń pod 112 – numer alarmowy działa całą dobę w całej Unii Europejskiej. Możesz poprosić o tłumacza.
3. Zgłoś przemoc na policję lub do prokuratury – każda osoba, także bez obywatelstwa, ma prawo złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa.
4. Skontaktuj się z organizacją pomocową – otrzymasz wsparcie psychologiczne, prawne i socjalne. Lista poniżej.
5. Nie bój się mówić – możesz rozmawiać z osobą zaufaną: przyjacielem, nauczycielem, sąsiadem. Ważne, żeby nie być samemu.

Gdzie szukać wsparcia?

W bazie Mapuj Pomoc znajdziesz listę organizacji, które niosą szeroką pomoc doświadczającym przemocy ze społeczności migranckich i uchodźczych. Najważniejsze z nich to:

• Niebieska Linia – udziela nieodpłatnie pomocy psychologicznej i prawnej. Mogą z niej skorzystać osoby posługujące się językiem polskim, angielskim, rosyjskim.
• Feminoteka – Feminoteka oferuje wsparcie dla uchodźczyń, które doświadczyły przemocy, zwłaszcza przemocy seksualnej. Zajmuje się wszystkimi formami przemocy – psychologicznej, fizycznej, ekonomicznej i seksualnej – w rodzinie i poza nią. Każda kobieta może zgłosić się po pomoc: starsza, młodsza, lesbijka, heteroseksualna, transpłciowa. Kontakt telefoniczny: +48 888 88 79 88 (w godz. 14.00–17.00).
• Fundacja La Strada – pomaga osobom, które doświadczyły handlu ludźmi, pracy przymusowej i niewolnictwa. Oferuje pomoc prawną, psychologiczną i socjalną. Oferuje bezpieczne schronienie, mediację kulturową, w razie potrzeby pomoc medyczną. La Strada prowadzi też całodobowy telefon zaufania dla pokrzywdzonych i ich rodzin: +48 605 687 750 (także przez WhatsApp).
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – 116 111 Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży– telefon jest anonimowy i bezpłatny, działa 7 dni w tygodniu przez całą dobę. Dzieci mogą porozmawiać o wszystkim: o codziennych błahostkach, ale także o sytuacjach, kiedy doświadczają przemocy lub są jej świadkiem.
• Платформа Допомоги Врятованим | Platforma Pomocy Ocalałym – strona internetowa, na której gromadzone są kontakty kluczowych służb wsparcia dla doświadczających różnego rodzaju przemocy w okresie wojny w Ukrainie. Jeśli doznałeś lub byłeś świadkiem jakiegokolwiek rodzaju przemocy, platforma stanie się kompasem w poszukiwaniu możliwości przezwyciężenia traumy i wyboru najdogodniejszej usługi wsparcia.
• Homo Faber – przeprowadzi wstępną diagnozę sytuacji prawnej i potrzeb, informacja prawna i pomoc socjalna, wysłanie zaufanej osoby na rozprawę.
• Fundacja Ocalenie – udziela wsparcia interwencyjnego i psychologicznego dla dorosłych i dzieci, także dla osób z traumą i zespołem stresu pourazowego.

Cyberprzemoc

Cyberprzemoc to przemoc z użyciem technologii cyfrowych, takich jak internet czy media społecznościowe. Obejmuje m.in. wyśmiewanie, groźby, nękanie, publikowanie kompromitujących treści czy podszywanie się pod kogoś. Ma globalny zasięg, a jej skutki są trudne do zniwelowania, ponieważ treści raz udostępnione mogą długo krążyć w sieci. Doświadczający cyberprzemocy mogą doświadczać stanów lękowych i depresyjnych czy zmagać się z niską samooceną – a długotrwale prowadzi to do izolacji i problemów w różnych obszarach życia. Aby jej zapobiegać, należy edukować o bezpiecznym korzystaniu z internetu i reagować na przemoc online, np. zgłaszając incydenty i blokując agresorów.

W Polsce istnieją organizacje, które pomagają osobom doświadczającym cyberprzemocy:

• NASK (dyzurnet.pl) –  zespół ekspertów, działających jako punkt kontaktowy do zgłaszania nielegalnych treści w internecie, szczególnie związanych z seksualnym wykorzystywaniem dzieci,
• Safer Internet – projekt, którego celem jest zwiększanie społecznej świadomości na temat zagrożeń, jakie niosą ze sobą najnowsze techniki komunikacji. Wśród podejmowanych działań priorytetem jest edukacja, zarówno dzieci, jak i rodziców, a także podnoszenie kompetencji profesjonalistów w zakresie bezpiecznego korzystania z Internetu.

Dodatkowe materiały

Przemoc wobec migrantów i uchodźców była przedmiotem analizy wielu międzynarodowych badań. Dla uzupełnienia wiedzy, poniżej znajduje się lista najważniejszych raportów o tym zjawisku w Polsce. Zawierają one fakty oraz dane, a także porady jak reagować na przemoc.

• Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Bezpieczny dom? Przemoc fizyczna i symboliczna wobec uchodźczyń i uchodźców
• Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Victims, suspects, accused. Rights of foreigners in criminal proceedings
• Uniwersytet Birmingham „Ani jednego bezpiecznego miejsca”: Uchodźcy z Ukrainy a ryzyko przemocy, wyzysku i handlu ludźmi
• Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć, Identyfikacja cudzoziemskich ofiar przemocy i tortur a stosowanie detencji