Od eskalacji wojny w Ukrainie w lutym 2022 roku Polska zapewniała uchodźcom bezpłatne zakwaterowanie. Z czasem, wraz ze zmianami przepisów, wsparcie ograniczono głównie do najbardziej wrażliwych grup, a część prywatnych ośrodków utraciła finansowanie publiczne. W efekcie niektóre z nich zaczęły działać komercyjnie, wprowadzając odpłatne formy zakwaterowania.
Skala tego zjawiska nie jest dokładnie znana — brakuje systemu monitorowania takich miejsc, a dostępne sygnały wskazują na możliwe ryzyka związane z bezpieczeństwem mieszkańców. Dlatego kluczowe jest mapowanie komercyjnych ośrodków zbiorowego zakwaterowania (OZZ) oraz oszacowanie liczby przebywających w nich osób.
Na zlecenie Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM) Fundacja To Proste przeprowadziła w marcu pilotażowe badanie komercyjnych rezydentów ośrodków zbiorowego zakwaterowania w województwie małopolskim.
Badanie, w formie ankiety telefonicznej, objęło 202 miejsca, które w sierpniu 2025 r. funkcjonowały jako OZZ. Na koniec marca 97 z nich nadal działało jako aktywne ośrodki, korzystając z finansowania publicznego, a 105 utraciło wsparcie — część zaczęła oferować zakwaterowanie komercyjne, a pozostałe zostały zamknięte (ośrodki prywatne/nieaktywne).
Udało się nawiązać kontakt z koordynatorami 161 ośrodków (80%), w tym 71 aktywnych oraz 90 nieaktywnych/prywatnych. Wśród nich 90% udzieliło odpowiedzi na pytania, 10% odmówiło udziału w badaniu.
Działalność komercyjna OZZ
Wśród aktywnych OZZ 45 prowadzi działalność komercyjną, a 21 zapewnia wyłącznie zakwaterowanie finansowane ze środków publicznych. W grupie ośrodków nieaktywnych/prywatnych 32 nadal oferują odpłatne zakwaterowanie, a 51 zostało zamkniętych.
Rezydenci na zasadach komercyjnych
Łącznie w ośrodkach przebywa co najmniej 520 osób korzystających z zakwaterowania komercyjnego — 279 w ośrodkach aktywnych i 241 w nieaktywnych/prywatnych.
W aktywnych ośrodkach większość mieszkańców komercyjnych stanowią kobiety — głównie matki z dziećmi oraz osoby pobierające świadczenia pielęgnacyjne. W ośrodkach nieaktywnych/prywatnych struktura jest bardziej zróżnicowana i obejmuje zarówno rodziny, jak i osoby indywidualne.
Ogółem w strukturze wieku dominują dorośli (341 osób, 66%), następnie nieletni (141 osób, 27%) oraz osoby starsze (30 osób, 6%). W aktywnych OZZ przeważają dorośli (90%), podczas gdy nieletni stanowią 7%, a osoby starsze 1%. W ośrodkach nieaktywnych/prywatnych największą grupę stanowią nieletni (51%), następnie dorośli (37%) i osoby starsze (11%).
Wnioski z badania
- Ponad połowa ośrodków w województwie małopolskim nie funkcjonuje już w formalnym systemie, choć część nadal zapewnia zakwaterowanie prywatnie.
- Byłe ośrodki nadal pełnią funkcję mieszkaniową, co wskazuje na lukę w systemie monitorowania i wsparcia.
- Rośnie znaczenie zakwaterowania komercyjnego — prawie połowa ośrodków zapewnia zakwaterowanie na zasadach komercyjnych.
- Osoby przebywające w ośrodkach na zasadach komercyjnych to głównie kobiety i rodziny z dziećmi, co potwierdza potrzebę ukierunkowanego wsparcia grup wrażliwych.
- Mimo wysokiego poziomu kontaktu z OZZ, nadal występują ograniczenia w zakresie kompletności i dokładności zbieranych informacji.
- Zasadne jest przeprowadzenie badania na poziomie ogólnopolskim, zwłaszcza w kontekście nadchodzących zmian regulacyjnych dotyczących kategorii osób uprawnionych do bezpłatnego zakwaterowania w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.
