26 maja 2026 r. w Warszawie odbyła się Stała Konferencja ds. Europejskich organizowana przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych (OFOP). Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli organizacji społecznych, administracji publicznej, samorządów oraz ekspertów zajmujących się funduszami europejskimi i politykami publicznymi. Tematem przewodnim była przyszłość funduszy UE po 2027 roku oraz rola społeczeństwa obywatelskiego w nowej perspektywie finansowej 2028–2034. Konferencję otworzyła Karolina Dreszer-Smalec, podkreślając znaczenie partnerstwa i udziału organizacji społecznych w procesach decyzyjnych dotyczących funduszy europejskich.
Europa w czasie kryzysów – odporność jako nowe wyzwanie
Jednym z mocniej wybrzmiewających tematów była potrzeba budowania odporności społecznej i lokalnej wobec narastających kryzysów: geopolitycznych, klimatycznych, społecznych i gospodarczych. Prelegenci podkreślali, że nowa perspektywa unijna będzie znacząco różnić się od dotychczasowych. W centrum dyskusji znalazły się bezpieczeństwo, decentralizacja, wzmacnianie regionów oraz zdolność społeczności lokalnych do reagowania na kryzysy.
Wielokrotnie podkreślano, że organizacje pozarządowe są ważnym elementem bezpieczeństwa społecznego i partnerem zarówno dla administracji centralnej, jak i samorządów.
Dowiedz się więcej o Komitetach Monitorujących: https://www.kpo.gov.pl/strony/o-kpo/dla-instytucji/komitet-monitorujacy/
Fundusze europejskie – mniej środków, większe oczekiwania
W trakcie konferencji rozmawiano o obecnej perspektywie finansowej do 2027 roku oraz przygotowaniach do kolejnej obejmującej lata 2028–2034. Uczestnicy wskazywali, że polityka spójności może zostać ograniczona nawet o około 15% w stosunku do obecnego okresu programowania.
Jednocześnie podkreślano, że:
- każdy program regionalny powinien zachować autonomię w wydatkowaniu środków,
- organizacje społeczne powinny być włączane w monitoring funduszy,
- konieczne jest utrzymanie roli komitetów monitorujących,
- środki europejskie powinny odpowiadać na realne potrzeby społeczności lokalnych.
Szczególnie mocno wybrzmiała potrzeba większej przejrzystości i lepszego dialogu społecznego w procesie programowania funduszy UE.
Głos NGO: coraz trudniejsze procedury
Ważnym punktem konferencji była dyskusja o realiach wdrażania funduszy europejskich przez organizacje społeczne. Zwracano uwagę, że obecne procedury „przerosły wszelkie wyobrażenia”, a NGO funkcjonują dziś w dużej niepewności organizacyjnej i finansowej.
Najczęściej wskazywane problemy to:
- brak środków własnych po stronie NGO,
- nierówność relacji między samorządami a organizacjami,
- różne interpretacje tych samych przepisów w poszczególnych regionach,
- nadmierna biurokracja,
- obawy związane z bezpieczeństwem wydatkowania środków.
Padło również ważne stwierdzenie: „Deregulacja nie może być rozumiana jako obniżenie standardów.”
Prelegenci przypominali, że fundusze europejskie nie są jedynie mechanizmem finansowym, ale narzędziem realizacji wartości takich jak demokracja, praworządność czy ochrona osób zagrożonych wykluczeniem.
Poznaj zadania Podkomitetu ds. Stosowania Karty Praw Podstawowych UE we wdrażaniu perspektywy finansowej 2021-2027: https://funduszeeuropejskie.gov.pl/podkomitety-kup/stosowanie-kpp/
Partnerstwo i udział społeczny muszą być realne
Wiele uwagi poświęcono zasadzie partnerstwa i funkcjonowaniu komitetów monitorujących. W trakcie dyskusji pojawiały się głosy, że:
- małe organizacje często nie mają zasobów, aby angażować się w procesy konsultacyjne,
- brakuje „onboardingu” i wsparcia dla nowych członków komitetów monitorujących,
- część programów w ogóle nie posiada komitetów monitorujących.
Podkreślano konieczność pilnowania zasad partnerstwa już na etapie tworzenia rozporządzeń unijnych i krajowych. Rozmawiano także o Planie Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) oraz naborze przedstawicieli organizacji do zespołów roboczych.
„Lokalność” wraca do centrum polityk europejskich
Jednym z ciekawszych wątków była zmiana podejścia UE w kierunku wzmacniania społeczności lokalnych. Podczas konferencji zwracano uwagę, że: „Lokalność stała się nowym centrum uwagi ” oraz coraz częściej pojawia się koncepcja: „prawa do pozostania”. W praktyce oznacza to większe znaczenie polityk regionalnych, lokalnych usług publicznych, bezpieczeństwa społecznego oraz budowania silnych wspólnot zdolnych do reagowania na kryzysy.
Prawa podstawowe i społeczeństwo obywatelskie
Drugi panel konferencji poświęcony był prawom podstawowym w politykach Unii Europejskiej w nowej perspektywie finansowej 2027–2034. Rozmawiano m.in. o: Karcie Praw Podstawowych, potrzebie wyrównywania wiedzy pomiędzy partnerami społecznymi, jasnych i czytelnych kryteriach kwalifikowalności grantodawców, społecznej kontroli funduszy europejskich. Podkreślano, że organizacje społeczne pozostają ważnym sojusznikiem UE w zakresie ochrony demokracji, praworządności oraz wsparcia osób zagrożonych wykluczeniem.
Najważniejsze wnioski z konferencji
Wśród najczęściej powracających wniosków można wskazać kilka kluczowych tematów:
- nowa perspektywa UE będzie silniej związana z bezpieczeństwem i odpornością,
- organizacje społeczne muszą pozostać partnerem w programowaniu i monitorowaniu funduszy,
- potrzebne jest uproszczenie procedur bez obniżania standardów,
- lokalność i wzmacnianie regionów będą odgrywać coraz większą rolę,
- konieczne jest budowanie potencjału organizacji społecznych, szczególnie mniejszych NGO,
- dialog społeczny i partnerstwo nie mogą być jedynie formalnością.
Organizatorem wydarzenia był OFOP – największa w Polsce federacja organizacji pozarządowych, działająca na rzecz wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, dialogu obywatelskiego oraz poprawy warunków funkcjonowania III sektora.
Informacje uzupełniające
- Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych
- Poznaj skład instytucjonalny komitetu monitorującego: Sklad_instytucjonalny_KM_FENG_2021_2027_30_10_2025.pdf
- Przeczytaj wytyczne na lata 2021-2027: https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/wytyczne-na-lata-2021-2027
- O Planie Partnerstwa Krajowego i Regionalne: https://funduszeeuropejskie.gov.pl/aktualnosci/pierwsze-posiedzenie-zespolu-ds-przygotowania-planu-partnerstwa-krajowego-i-regionalnego/
Projekt został wsparty przez Fundację im. Stefana Batorego w ramach programu Stronger Roots, finansowanego przez Unię Europejską z programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” (CERV). Program Stronger Roots ma na celu zwiększenie odporności i stabilności organizacji społecznych oraz wzmocnienia ich relacji ze społeczeństwem. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie poglądami autora/ki (autorów) i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury. Ani Unia Europejska, ani organ udzielający dotacji nie mogą zostać pociągnięte za nie do odpowiedzialności.
