Podsumowanie: Mapuj Pomoc na XII Posiedzeniu Rady Działalności Pożytku Publicznego

18 września 2026 r. reprezentantki Sieci Mapuj Pomoc wzięły udział w panelu na posiedzeniu Rady Działalności Pożytku Publicznego. Przedstawiły uwagi Sieci do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej oraz zaprezentowały wypracowany przez Sieć mechanizm wyłaniania reprezentantów NGO do Wojewódzkich Zespołów Zarządzania Kryzysowego.

18 września 2026 r. reprezentantki Sieci Mapuj Pomoc wzięły udział w panelu na posiedzeniu Rady Działalności Pożytku Publicznego. Przedstawiły uwagi Sieci do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej oraz zaprezentowały wypracowany przez Sieć mechanizm wyłaniania reprezentantów NGO do Wojewódzkich Zespołów Zarządzania Kryzysowego. 

W imieniu biura Sieci, w panelu głos zabrała Olga Pawłowska-Plesińska, jako ekspertka Sieci ds. samorządów wystąpiła Marta Dermańska, trzecią osobą ze strony społecznej był Kuba Wygnański. Poza reprezentacją NGO, w panelu uczestniczyli jeszcze Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), Robert Klonowski oraz reprezentant Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. W trakcie swojej prezentacji Dyrektor Klonowski wspomniał, że niektóre uwagi NGO do Programu Ochrony Ludności zostały uwzględnione, nie sprecyzował jednak które dokładnie.

Najważniejsze punkty wypowiedzi biura Sieci Mapuj Pomoc:

1. W obliczu eskalacji wojny na terenie Ukrainy, nie mamy już czasu na debatę, czy współpraca instytucji państwowych z NGO w obszarze odporności społecznej i ochrony ludności jest potrzebna. Wiemy już, że jest. Teraz musimy sprawić, aby była ona realnie możliwa. 

2. Uwagi do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031 zgłoszone przez Sieć Mapuj Pomoc w ramach konsultacji pod koniec sierpnia 2026 r. zmierzały ku temu właśnie celowi. Sieć zwróciła uwagę na nieścisłości i brak konsekwencji Programu. W szczególności na niezgodność załączników wymieniających konkretne zadania finansowane w ramach Programu z narracją prezentowaną w części głównej, która sugeruje zmianę sposobu myślenia o trzecim sektorze. 

Zmiana ta przejawia się m.in. w: 

• stwierdzeniu, że społeczeństwo obywatelskie i NGO są kluczowym elementem systemu ochrony ludności i obrony cywilnej, 
• zapowiedziach utworzenia strategii współpracy z organizacjami, mechanizmu mapowania zasobów organizacji, tworzenia sieci i procedur współdziałania, 
• wskazaniu finansowania NGO, w tym gwarancji minimum 5% środków wojewodów
• uwzględnieniu roli NIW jako instytucji mogącej wzmacniać NGO niebędące podmiotami ochrony ludności

3. Bez pilnej i zdecydowanej zmiany, deklaracje dotyczące roli społeczeństwa obywatelskiego pozostaną, zapisami kierunkowymi, bez gwarancji ich praktycznej realizacji. Dlatego apelujemy o poparcie Rady dla 3 kluczowych punktów związanych z finansowaniem organizacji pozarządowych:

a)  Program wskazuje, że 5% na NGO są w dyspozycji wojewodów. Organizacje, uznane za podmioty przez danego wojewody, będą mogły realizować konkretne działania na swoim terenie. Jednocześnie, brakuje informacji na temat gwarantowanej puli środków ogólnopolskich. Należy zapewnić również 5% środków z puli MSWiA, na środki ogólnopolskie.

Bez takiego zapisu niejasne byłoby, z jakich źródeł mogą rozwijać swoje przygotowanie kryzysowe organizacje pozarządowe, niebędące podmiotami z art. 17 ustawy, a realizujące działania ogólnopolskie (np. PAH, Banki Żywności, WOŚP, Ashoka, Fundacja To Proste, Humansoh, Humandoc, TRATWA)

b) Mimo że wstęp Programu mówi o możliwości finansowania NGO niebędących podmiotami przez NIW, brakuje informacji jakim budżetem NIW będzie dysponował. Jak pokazuje doświadczenie – brak gwarancji to zwykle brak środków. 

Dlatego postulujemy zagwarantowanie dodatkowych 2% środków ogólnopolskich – czyli 5-10% z ogólnopolskiej puli MSWiA – do dyspozycji NIW. 

• Część środków NIW przeznaczona byłaby na realizację programu POLIOC na poziomie ogólnopolskim, 
• część byłaby przekierowywana do organizacji, które na mocy porozumienia stałyby się “podmiotami ochrony ludności”, aby umożliwić im pozostawanie w gotowości na wypadek kryzysu.

c) Załącznik 1 do Programu, wykazujący elementy możliwe do finansowania w ramach Programu OLiOC, wciąż koncentruje się niemal wyłącznie na infrastrukturze.  Brakuje funduszy na koszty osobowe – bez środków na wyszkoloną i doświadczoną kadrę, utrzymanie gotowości organizacji nie będzie możliwe.

4. Apelujemy do Rady Działalności Pożytku Publicznego o poparcie wypracowanego przez Sieć Mapuj Pomoc mechanizmu wyboru organizacji pozarządowych do Wojewódzkich Zespołów Zarządzania Kryzysowego na mocy art.14 ust.12 ustawy o zarządzaniu kryzysowym. Opis proponowanego przez Sieć Mapuj Pomoc mechanizmu wyboru reprezentacji NGO do wojewódzkich zespołów zarządzania kryzysowego, który przesłaliśmy przedstawicielom RDPP po posiedzeniu:

Udział organizacji pozarządowych w systemie zarządzania kryzysowego – mechanizm wyboru wojewódzkich reprezentantów organizacji społecznych

§ 1

W naszej opinii ustawa o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 122, z późn. zm., zw. dalej: Ustawa) daje możliwość włączania organizacji pozarządowych – innych niż te wskazane w Ustawie – w regionalny system zarządzania kryzysowego. Art. 14 ust. 12 Ustawy stanowi, że w skład wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego mogą wchodzić inne osoby zaproszone przez Przewodniczącego (Wojewodę). Sugerujemy taką interpretację art. 14 ust. 12 Ustawy, według której pożądaną dodatkową osobą wchodzącą w skład Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego jest osoba reprezentująca “Radę NGO ds. Odporności Społecznej” (zw. dalej: ROS NGO). 

§ 2

Rekomendujemy powołanie ROS NGO i sugerujemy, aby ROS NGO reprezentowało głos aktywnych organizacji pozarządowych działających na terenie województwa w obszarze budowania oporności, zarządzania kryzysowego i obrony cywilnej. W jego skład wchodzić powinny: a) ustawowe podmioty ochrony ludności (tj Caritas, PCK, związki harcerskie, OSP), b) najsilniejsze, najbardziej aktywne i cieszące się zaufaniem społecznym organizacje regionalne lub posiadające regionalne oddziały nie wymienione w ustawie OLiOC c) reprezentant Sieci Mapuj Pomoc umożliwiający wymianę informacji między województwami i powiatami (o ile nie znajdzie się w puli b lub d), d) przedstawiciele małych i średnich organizacji regionalnych. Organem obserwującym działania ROS NGO według nas powinny być Wojewódzkie Rady Działalności Pożytku Publicznego. 

§ 3

Celem powołania ROS NGO jest stworzenie przejrzystego i uniwersalnego mechanizmu wyłaniania reprezentanta organizacji pozarządowych, który powinien zostać zaproszony przez Wojewodę do Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego z art. 14 ust. 12 Ustawy. ROS NGO wypełniłaby zidentyfikowaną lukę w przepisach i tym samym umożliwiłaby nawiązywanie trwałej współpracy międzysektorowej na poziomie wojewódzkim. Diagnozujemy potrzebę stworzenia mechanizmu, który pomimo braku wytycznych dla wojewodów ze strony Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w obszarze włączania dodatkowych członków do podlegających władzom wojewódzkim zespołów zarządzania kryzysowego, umożliwiłby podejmowanie decyzji o współpracy z organizacjami społecznymi w tym zakresie.

§ 4

Rekomendujemy, aby podmiotem inicjującym rozpoczęcie procesu zawiązywania Rad NGO ds. Odporności Społecznej oraz organizacji pierwszych wyborów przedstawiciela ROS NGO do Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego z art. 14 ust. 12 Ustawy,  została ogólnopolska sieć organizacji pozarządowych specjalizująca się w budowania odporności społecznej – Sieć Mapuj Pomoc, która wykazuje inicjatywę i gotowość do podjęcia się tej roli, a Rada ją wspiera. Mapuj Pomoc jest największą w Polsce – zrzesza ponad 190 organizacji – siecią współpracy NGO realizujących działania pomocowe, humanitarne, związane z ochroną ludności i reagowaniem kryzysowym na terenie całej Polski. Posiada doświadczenie w roli Koordynatora Współpracy NGO przy UNHCR od 2022 roku (wcześniej jako NGO Forum) i jest partnerem ustawowych podmiotów ochrony ludności (min. Caritas, ZHP), partnerem ZMP i UMP. Zapewnia utworzenie grupy inicjującej powołanie ROS NGO ze wszystkich środowisk NGO. Jest jednocześnie ogólnopolskim rzecznikiem zmian systemowych, działa na rzecz włączenia organizacji społecznych do systemu OLiOC i ZZK.

§ 5

Mechanizm powoływania Rad NGO ds. Odporności Społecznej:

1. Sieć Mapuj Pomoc inicjuje, w porozumieniu i we współpracy z Organizacjami Członkowskimi Sieci działającymi w danym województwie (w tym z ustawowymi podmiotami OLiOC) i innymi znaczącymi organizacjami w województwie, proces powołania ROS NGO:

1. mapowania regionalnych organizacji/oddziałów organizacji należących i nienależących do Sieci (m.in. regionalne oddziały ZHP, PCK; inne rozpoznawalne i aktywnie działające organizacje, posiadające udokumentowane stosowne doświadczenie, czytelną strukturę wewnętrzną). 
2. nawiązanie kontaktu w celu przedstawienia idei ROS NGO i zaproszenie organizacji do kandydowania oraz udziału w wyborach do ROS NGO,
3. inicjowanie i wsparcie pierwszego procesu wyborów organizacji do konsorcjum, wzorowanego na wyborach do RDPP

Po wprowadzeniu i przetestowaniu mechanizmu powoływania ROS NGO na poziomie wojewódzkim, widzimy możliwość wykorzystania wypracowanego rozwiązania na poziomie miejskim/powiatowym, celem powołania analogicznego Kryzysowego ROS NGO Miejskiego/Powiatowego NGO, które spełni analogiczną rolę. Organem powołującym rady na poziomie samorządu mogłaby zostać istniejąca rada wojewódzka.

2. Wybory reprezentanta organizacji pozarządowych do Wojewódzkich Zespołów Zarządzania Kryzysowego:

1. Wraz z ROS NGO, Sieć Mapuj Pomoc inicjuje dialog z Wojewodą na temat:

• woli powołania do Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego reprezentanta sektora społecznego, na mocy Art. 14 ust. 12 Ustawy o zarządzaniu kryzysowym
• przekazania ROS NGO mandatu do wyboru proponowanego reprezentanta sektora pozarządowego do Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego.
• Organem obserwującym wybory prowadzone przez ROS NGO, poza Siecią Mapuj Pomoc może być Wojewoda lub Wojewódzka Rada Pożytku Publicznego.

2. Organizacje wchodzące w skład ROS NGO wybierają spośród siebie i pozostałych, uprzednio zmapowanych organizacji działających w regionie reprezentanta do wojewódzkiego ZZK. Wybór, wzorowany jest na wyborach do RDPP (opisanych w Dz.U. 2018 poz. 2052), których szczegółowe zasady zostaną określone przez ROS NGO, w możliwym porozumieniu z Wojewodą.

###

Interesuje Cię temat odporności społecznej, ochrony ludności i zarządzania kryzysowego? Chcesz dołączyć do działań rzeczniczych Sieci Mapuj Pomoc w tym obszarze? Skontaktuj się z naszą managerką ds. rzecznictwa: olga.plesinska@toproste.org

Nasze działania rzecznicze są możliwe dzięki wsparciu IOM Poland, za które serdecznie dziękujemy.