Ostatnia nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa weszła w życie 1 lipca tego roku. Wśród wprowadzonych zmian znajduje się możliwość uzyskania karty pobytu CUKR, która ma zapewnić osobom uchodźczym z Ukrainy dodatkowe możliwości legalizacji pobytu w Polsce. Składanie wniosków o wydanie karty CUKR nie jest jeszcze możliwe — proces ten rozpocznie się dopiero w 2025 roku, gdy uruchomiona zostanie dedykowana usługa online, ale już teraz warto poznać szczegóły tego rozwiązania.
Formy legalizacji pobytu obywateli Ukrainy w Polsce
Od 1 lipca 2024 roku obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski z powodu wojny na terytorium ich kraju, mają trzy możliwości legalizacji swojego pobytu.
- Numer PESEL UKR: To rozwiązanie, która działa od początku pełnoskalowej inwazji. Osoby posiadające PESEL UKR są objęte ochroną czasową, mają swobodny dostęp do opieki zdrowotnej, pomocy społecznej, mogą legalnie przebywać w Polsce bez potrzeby posiadania karty pobytu, założyć firmę. Ważne jest jednak, aby posiadacze PESEL UKR nie opuszczali Polski na dłużej niż 30 dni, gdyż po tym czasie tracą specjalny status. Co ważne, ostatnia nowelizacja specustawy podkreśla, że wniosek o nadanie numeru PESEL należy złożyć niezwłocznie po przybyciu do Polski, wcześniej można było zrobić to do 30 dni.
- Tradycyjna karta pobytu: Drugi sposób polega na uzyskaniu karty pobytu na takich samych zasadach, jak wszyscy inni cudzoziemcy w Polsce. Wymaga to przedstawienia przyczyny pobytu, takiej jak zatrudnienie, nauka lub prowadzenie działalności gospodarczej. Od 1 kwietnia 2023 roku osoby, które opuściły Ukrainę z powodów wojennych i podjęły tu legalną pracę, mogą składać wnioski o kartę czasowego pobytu.
- Karta pobytu CUKR: Trzecią możliwość, czyli uzyskanie karty pobytu CUKR, wprowadza ostatnia nowelizacja specustawy. Karta ta zapewni jej posiadaczom takie same prawa jak innym cudzoziemcom, w tym dostęp do rynku pracy. Będzie wydawana wyłącznie obywatelom Ukrainy (w tym dzieciom), którzy posiadają PESEL UKR na okres 3 lat.
Kto i jak może ubiegać się o kartę pobytu CUKR?
Karta pobytu CUKR będzie dostępna dla obywateli Ukrainy, którzy:
- w dniu 4 marca 2024 r. posiadali status UKR;
- w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu posiadają status UKR;
- posiadają nieprzerwany status UKR przynajmniej przez 365 dni.
Warto zaznaczyć, że karta będzie dostępna również dla osób, które przybyły do Polski jako członkowie rodzin osób korzystających z ochrony czasowej.
Proces składania wniosków o kartę pobytu CUKR rozpocznie się w 2025 roku. Przepisy dotyczące tego procesu wejdą w życie dopiero wraz z uruchomieniem usługi online.
Uwagi ekspertów na temat karty CUKR
Pod koniec czerwca na portalu Nasz Wybir ukazał się artykuł Ukraińcy powinni wiedzieć, jakie będą następstwa: specjalna karta pobytu czasowego CUKR dla uchodźców z Ukrainy, autorstwa Anastasii Verkhovetskiej, który opisuje wady i zalety nowej ścieżki legalizacji pobytu dla obywateli Ukrainy. W artykule zwraca się uwagę na:
- Utratę dostępu do bezpłatnych świadczeń NFZ: Posiadacze karty CUKR tracą możliwość korzystania z bezpłatnych usług medycznych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, co może być dużym obciążeniem dla osób niezdolnych do pracy.
- Konieczność aktualizacji danych, problemy z uzyskaniem świadczeń: Posiadacze karty muszą pamiętać, aby aktualizować swoje dane osobowe w przypadku zmiany nazwiska lub uzyskania nowego paszportu. Niezgłoszenie zmiany może skutkować problemami z otrzymaniem świadczenia 800+, ponieważ informacje w bazie danych nie będą odpowiadać rzeczywistym danym tej osoby.
Podkreśla się jednak również pozytywne aspekty, takie jak:
- Okres ważności karty: Karta CUKR będzie ważna na trzy lata, co daje pewność i stabilność dla jej posiadaczy.
- Możliwość pracy bez dodatkowego zezwolenia: Posiadacze karty będą mogli pracować w Polsce bez potrzeby uzyskiwania dodatkowego zezwolenia, nie będzie również konieczne powiadamianie urzędu pracy o zatrudnieniu obywatela Ukrainy.
Wprowadzenie karty pobytu CUKR stanowi istotny krok w kierunku wsparcia uchodźców z Ukrainy w legalizacji ich pobytu w Polsce. Mimo że to rozwiązanie, które może przynieść wiele korzyści, wiąże się również z poważnymi obawami. W związku z tym, kluczowe będzie dalsze informowanie obywateli Ukrainy o szczegółach związanych z kartą CUKR oraz przygotowanie odpowiednich działań, aby zminimalizować niepewność i wątpliwości związane z jej wprowadzeniem.
