12 listopada 2026 r. przedstawiciele organizacji należących do Sieci Mapuj Pomoc oraz innych zainteresowanych podmiotów uczestniczyli w szkoleniu „O komunikacji i procedurach w kryzysie”. Swoją wiedzą i doświadczeniem podzielili się eksperci z Fundacji Right to Protection: Oleksandra Melnyk, zastępczyni dyrektorki programowej ds. rozwoju regionalnego, oraz Oleksii Zinov, kierownik Działu Bezpieczeństwa. Podczas spotkania poznaliśmy praktyczne rozwiązania wypracowane w warunkach pełnoskalowej wojny – od koordynacji pomocy humanitarnej i współpracy z administracją po procedury bezpieczeństwa oraz przygotowanie zespołów działających w strefach zagrożenia. Skupiliśmy się na konkretnych procedurach, narzędziach i standardach organizacyjnych, które mogą pomóc polskim NGO lepiej przygotować się na przyszłe kryzysy.
Działania Right to Protection – pomoc na ogromną skalę
Right to Protection (R2P) działa od 2013 roku, początkowo koncentrując się na pomocy uchodźcom, osobom wewnętrznie przesiedlonym i bezpaństwowcom. Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji organizacja znacząco rozszerzyła zakres działalności. Obecnie realizuje około 21 projektów we współpracy z 30 organizacjami partnerskimi, a jej przedstawicielstwo działa również w Warszawie.
Pomoc R2P obejmuje m.in. wsparcie humanitarne i finansowe, ewakuację, pomoc prawną, psychologiczną i społeczną, odtwarzanie dokumentów, wsparcie osób z niepełnosprawnościami oraz działania na rzecz weteranów i ich rodzin.
Organizacja rozwija również potencjał lokalnych NGO. Jest koordynatorem krajowego konsorcjum PULSE, którego celem jest wzmacnianie roli ukraińskich organizacji w systemie pomocy humanitarnej.
Koordynacja zamiast konkurencji
Jak podkreślała Oleksandra Melnyk, ukraiński system reagowania kryzysowego łączy decyzje podejmowane na szczeblu centralnym z działaniami administracji regionalnej, samorządów, służb i organizacji społecznych. Ważną rolę pełnią sztaby humanitarne, klastry tematyczne i grupy robocze, w ramach których organizacje wymieniają informacje, wspólnie diagnozują potrzeby, określają obszary działania i uzgadniają podział zasobów. Celem jest unikanie dublowania pomocy oraz sytuacji, w których część społeczności pozostaje bez wsparcia.
Istotny jest także podział kompetencji. Duże organizacje zapewniają skalę działania i specjalistyczną wiedzę, lokalne NGO – znajomość potrzeb mieszkańców i zaufanie społeczności, a inicjatywy wolontariackie – możliwość szybkiej mobilizacji.
Jeden system, różne warunki – zarządzanie regionalne
W R2P obowiązują wspólne standardy organizacyjne, jednak zespoły regionalne mają możliwość dostosowywania działań do sytuacji w terenie. Regionalni koordynatorzy utrzymują kontakty z administracją, służbami, organizacjami partnerskimi i lokalnymi społecznościami. Odpowiadają za wymianę informacji, koordynację pomocy i zgłaszanie problemów wymagających decyzji na wyższym szczeblu. Organizacja przygotowuje również rozwiązania zapewniające ciągłość pracy: zespoły rezerwowe, alternatywne sposoby transportu, zastępstwa pracowników i procedury na wypadek przerw w działaniu infrastruktury.
Bezpieczeństwo pracowników – trzy filary systemu R2P
Oleksii Zinov przedstawił system zarządzania bezpieczeństwem organizacji, oparty na trzech wzajemnie uzupełniających się elementach:
- Procedury i dokumentacja. Obejmują polityki bezpieczeństwa, instrukcje operacyjne (SOP), ocenę ryzyka, zasady zatwierdzania wyjazdów terenowych, reagowania na ostrzał, ewakuacji pracowników, utraty łączności oraz zgłaszania incydentów.
- Wyposażenie ograniczające ryzyko. W zależności od zagrożeń zespoły korzystają między innymi z hełmów i kamizelek ochronnych, apteczek taktycznych, urządzeń wykrywających drony, radiotelefonów, lokalizatorów GPS oraz łączności satelitarnej Starlink.
- Szkolenia pracowników. Organizacja prowadzi szkolenia z bezpieczeństwa fizycznego, w tym BRAVE, instruktaże i odprawy przygotowujące zespoły do działania w warunkach zagrożenia.
Szczególnie interesującym rozwiązaniem jest matryca bezpieczeństwa, pozwalająca ocenić ryzyko w zależności od regionu, charakteru zagrożeń i planowanego działania. Na tej podstawie ustala się wymagane zabezpieczenia oraz warunki realizacji zadań.
Jak pokazał ekspert, sytuacja bezpieczeństwa różni się nie tylko między obwodami, ale nawet między poszczególnymi miejscowościami. Dlatego procedury muszą być regularnie aktualizowane.
Transparentność i weryfikacja partnerów
R2P stosuje również rozbudowane procedury due diligence, czyli należytej staranności przy wyborze partnerów i kontrahentów. Obejmują one wstępną weryfikację podmiotów, ocenę ryzyka, dokumentowanie wyników oraz ponowne kontrole w trakcie współpracy. Szczególną uwagę poświęca się przeciwdziałaniu finansowaniu wojny i terroryzmu oraz ograniczaniu ryzyka reputacyjnego. To ważny przykład pokazujący, że bezpieczeństwo organizacji dotyczy nie tylko pracowników, lecz również sposobu zarządzania, wyboru partnerów i odpowiedzialnego wykorzystywania zasobów.
Czego możemy nauczyć się od Ukrainy?
Doświadczenia Right to Protection pokazują, że skuteczne reagowanie kryzysowe wymaga przygotowania całego systemu: od współpracy między organizacjami, poprzez podział odpowiedzialności i przepływ informacji, aż po szkolenia, ocenę ryzyka i procedury bezpieczeństwa.
Dla polskich organizacji społecznych szczególnie ważne są trzy wnioski:
- Budujmy współpracę przed kryzysem – poprzez stałe grupy koordynacyjne, wymianę informacji i wzajemne poznawanie kompetencji.
- Przygotowujmy i ćwiczmy procedury – dokumenty powinny przekładać się na konkretne działania pracowników i wolontariuszy.
- Łączmy wspólne standardy z elastycznością lokalną – skuteczna reakcja musi uwzględniać rzeczywiste warunki i potrzeby społeczności.
Właśnie te doświadczenia chcemy wykorzystywać w dalszych działaniach Sieci Mapuj Pomoc, wzmacniając przygotowanie polskich NGO do współpracy i reagowania na przyszłe kryzysy.
Serdecznie dziękujemy całemu zespołowi Right To Protection w tym gorąco naszym ekspertom: Oleksandrze Melnyk i Oleksiiowi Zinovowi za podzielenie się doświadczeniem oraz wszystkim uczestnikom za aktywny udział.
Niebawem udostępnimy nagranie ze spotkania. Dostępna będzie także prezentacja w języku angielskim.
Szkolenie zostało zorganizowane dzięki wsparciu:
