19 grudnia 2025 roku w Warszawie, w Instytucie Narutowicza, odbył się warsztat pt. „Organizacja miejsc schronienia w sytuacjach kryzysowych”, zorganizowany w ramach cyklu „Siła w Kryzysie: praktyczne narzędzia dla NGO”. Spotkanie było poświęcone praktycznym aspektom tworzenia i prowadzenia miejsc zakwaterowania dla osób z doświadczeniem uchodźstwa.
Organizatorem szkolenia była Fundacja Kuchnia Konfliktu, a warsztat poprowadziła Paulina Piórkowska – członkini zarządu Fundacji, współtwórczyni Domu Interwencyjnego Kuchni Konfliktu, prowadzonego od dwóch lat w Warszawie.
Przygotowanie społeczności lokalnej
Jednym z najważniejszych wątków warsztatu był aspekt pracy ze społecznością lokalną. Podkreślano, że organizacja miejsc schronienia nie może ograniczać się wyłącznie do zapewnienia “dachu nad głową”. Konieczne jest przygotowanie otoczenia na przyjęcie osób z doświadczeniem uchodźstwa, w tym:
- edukowanie mieszkańców na temat bieżącej sytuacji migracyjnej,
- niwelowanie obaw i napięć zanim przerodzą się w konflikt,
- budowanie relacji i poczucia wspólnoty.
Zwrócono uwagę na fakt, że w wielu miejscach osoby uchodźcze stały się częścią lokalnych społeczności, codziennego życia i sąsiedztwa.
Partycypacja i rola asystenta społeczności
Istotnym elementem skutecznych działań jest partycypacja, rozumiana jako realne włączanie mieszkańców i mieszkanek w życie społeczne. Podkreślano rolę asystenta lub asystentki społeczności, którzy pełnią funkcję łącznika i mediatora pomiędzy:
- osobami mieszkającymi w domu interwencyjnym,
- lokalną społecznością,
- zespołem organizacji.
Zaznaczono, że partycypacja jest procesem trudnym i czasochłonnym, wymagającym:
- regularnych spotkań społeczności,
- różnorodnych mechanizmów informacji zwrotnej,
- uważnego reagowania na napięcia.
Jak podkreślono podczas warsztatu: „Nie ma trwałych sukcesów bez integracji”, a kluczowe znaczenie ma wzmacnianie poczucia sprawczości osób z doświadczeniem uchodźstwa.
Jak działa Dom Interwencyjny Kuchni Konfliktu?
Uczestnicy warsztatu poznali praktyczne rozwiązania stosowane w Domu Interwencyjnym:
- docelowy czas pobytu wynosi ok. dwóch miesięcy, z możliwością przedłużenia,
- z mieszkańcami podpisywane są indywidualne kontrakty, a ich kluczowe zapisy są wywieszone w domu – jako wspólne punkty odniesienia,
- nacisk kładziony jest na wspieranie, a nie wyręczanie, by nie wzmacniać poczucia bezradności.
Proces poszukiwania mieszkań po zakończeniu pobytu jest prowadzony przez asystentki społeczne, przy wsparciu sieci kontaktów, a także narzędzi takich jak fora internetowe oraz wykorzystanie rozwiązań tymczasowych, takich jak hostele pracownicze. Ważną rolę odgrywają również streetworkerki, które pracują bezpośrednio w środowisku lokalnym.
Finansowanie i skuteczność działań
W części poświęconej finansowaniu zwrócono uwagę, że to w dużej mierze organizacje pozarządowe „łatają lukę systemową” w obszarze bezpiecznego zakwaterowania osób z doświadczeniem uchodźstwa. Szczególnie w tym roku sytuacja stała się trudniejsza ponieważ wiele organizacji musiało ograniczyć lub zamknąć działania z powodu braku stabilnego finansowania.
Jednocześnie podkreślono wymierne efekty:
- 95% osób korzystających ze wsparcia uniezależniło się od pomocy organizacji, co uznano za jeden z największych sukcesów i źródeł dumy zespołu.
- Trwają poszukiwania środków w ramach sieci i organizacji międzynarodowych
Wyzwania w organizacji miejsc schronienia
Wśród kluczowych wyzwań wskazano:
- brak systemowej współpracy z administracją rządową,
- niestabilne finansowanie działań,
- dużą skalę potrzeb w stosunku do dostępnych zasobów,
- kwestie bezpieczeństwa i zarządzania kryzysami w domach,
- trudności na rynku pracy i mieszkaniowym, w tym dyskryminację i ryzyko wyzysku,
- różnice kulturowe oraz doświadczenie traumy.
Podkreślano, że migracje mają różny charakter w zależności od m.in. sytuacji politycznej, społecznej, kulturowej państwa, a skuteczne działania muszą uwzględniać zarówno różnice kulturowe, jak i doświadczenia przemocy czy przymusowej migracji.ą ze sobą nierozerwalne. Jeden wspiera organizacje, drugi ma zmienić otoczenie instytucjonalne.
Jedną z idei przygotowywanej publikacji stało się umocnienie odporności społecznej poprzez lepsze przygotowanie NGO i poprawę jakości współpracy międzysektorowej.
Spotkania społeczności i dobre praktyki
Uczestnictwo w spotkaniach społeczności jest dla mieszkańców obowiązkowe, choć udział w dodatkowych aktywnościach pozostaje dobrowolny. Agenda takich spotkań obejmuje m.in.:
- omawianie bieżącej sytuacji,
- rozmowy o narastających nieprzyjaznych narracjach,
- tematy codzienne, np. tradycje świąteczne,
- osadzanie indywidualnych problemów w szerszym kontekście („nie jesteś jedyną osobą, która szuka pracy czy mieszkania – mierzymy się z identycznymi trudnościami – to powszechne”).
Wśród zalecanych dobrych praktyk wymieniono m.in.:
- realistyczną wycenę zasobów (czas, ludzie, koszty ukryte),
- konsekwentną pracę ze społecznością lokalną,
- tworzenie i regularną aktualizację matrycy ryzyk,
- jasne zasady udziału w projekcie,
- projektowanie dostępności, a nie wyłącznie tłumaczeń,
- sieciowanie się z organizacjami o różnych kompetencjach,
- mechanizmy ciągłego feedbacku.
Podczas warsztatu przypomniano również, że w Polsce funkcjonują dwa podstawowe typy ośrodków:
- Ośrodki otwarte – przeznaczone dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, zwykle zlokalizowane na peryferiach, liczące do ok. 200 miejsc. Zapewniają podstawowe wyżywienie (o bardzo ograniczonym budżecie) i podstawową opiekę medyczną.
- Ośrodki zamknięte – o charakterze detencyjnym; to placówki, w których przebywają cudzoziemcy, w tym także osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, decyzją władz państwowych.
Podsumowanie
Warsztat Kuchni Konfliktu pokazał wyraźnie, że organizacja miejsc schronienia to nie tylko kwestia infrastruktury, lecz przede wszystkim relacji, zaufania i pracy ze społecznością. Skuteczne działania wymagają stabilnego finansowania, współpracy międzysektorowej oraz podejścia, które wzmacnia samodzielność i sprawczość osób z doświadczeniem uchodźstwa. Bez integracji i lokalnego zakorzenienia nawet najlepiej zaprojektowane rozwiązania pozostaną krótkotrwałe.
Fundacja Kuchnia Konfliktu w planach ma kolejne spotkania warsztatowe składające się na cykl „Siła w Kryzysie: praktyczne narzędzia dla NGO”:
- Pierwsza pomoc: caseworking – jak wspierać osoby po doświadczeniu traumy.
- Podejście People-Centered w praktyce – jak budować skuteczną i trwałą pomoc humanitarną opartą na współpracy ze społecznościami lokalnymi.
- Radzenie sobie ze stratą i żałobą w zespołach pomocowych.
Projekt finansowany przez Fundację ORLEN i Fundację PKO Banku Polskiego, za pośrednictwem POP Fund, zarządzanego przez Fundację PCPM.
