III Międzynarodowa Konferencja „Ochrona Ludności, Ratownictwo i Pomoc Humanitarna – rok funkcjonowania systemu ochrony ludności i obrony cywilnej w Polsce” odbyła się 9 czerwca 2026 r. w Akademii Pożarniczej w Warszawie. Organizatorem wydarzenia byli: Akademia Pożarnicza oraz Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych. Tematyka konferencji stanowiła podsumowanie pierwszego roku funkcjonowania systemu ochrony ludności i obrony cywilnej w Polsce. Podczas konferencji zrealizowano 3 panele tematyczne. Dyskusje koncentrowały się m.in. na doświadczeniach po wdrożeniu nowych regulacji, zarządzaniu kryzysowym, infrastrukturze ochronnej, technologiach wspierających podejmowanie decyzji, odporności społeczności lokalnych oraz roli NGO w systemie ochrony ludności.
Normatywne i instytucjonalne podstawy ochrony ludności i obrony cywilnej
Podczas pierwszego panelu omówiono normatywne i instytucjonalne podstawy ochrony ludności i obrony cywilnej. Rozmawiano m.in. o rocznym funkcjonowaniu ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, analizie jej wdrażania, podstawach teoretycznych bezpieczeństwa oraz koncepcjach oceny ryzyka na potrzeby programu ochrony ludności. Podkreślano, że odporność społeczna i instytucjonalna nie może ograniczać się wyłącznie do reagowania na zagrożenia. Opiera się ona na trzech filarach:
- trwaniu,
- przetrwaniu
- rozwoju.
Trwanie wiąże się z zarządzaniem ryzykiem, przetrwanie – z systemami obrony i ochrony, natomiast rozwój obejmuje odbudowę, adaptację i modernizację. Brak komponentu rozwojowego prowadzi do stopniowego osłabienia systemu i ogranicza zdolność państwa oraz społeczności do uczenia się na podstawie kryzysów.
Jednym z istotnych tematów była diagnoza przygotowania struktur administracyjnych do realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego i obrony cywilnej. Wskazywano, że w wielu gminach zadania te były powierzane jednej osobie, często tylko w części etatu i jako dodatek do innych obowiązków. W konsekwencji prawidłowe wykonywanie zadań stawało się trudne lub wręcz nierealne. W prezentowanych diagnozach mówiono także o brakach wiedzy, brakach kadrowych, braku standaryzacji, niedostatecznym nadzorze merytorycznym oraz ograniczonej weryfikacji przygotowanych planów.
Przeczytaj „Lekcje z kryzysu – praktyczny poradnik dla samorządowców, lokalnych liderów i organizacji społecznych”: https://mapujpomoc.pl/wp-content/uploads/2026/02/Lekcje_z_kryzysu_poradnik_www.pdf
Budowle ochronne – dane regionalne
Dużo miejsca poświęcono budowlom ochronnym. Według zaprezentowanych danych, w ramach Programu OLiOC – obszar 1, według stanu na 15 maja br. i danych od wojewodów, wskazano łącznie 9632 obiekty zbiorowej ochrony, w tym 476 schronów, 1244 ukrycia oraz 7912 miejsc doraźnego schronienia. Dane pokazywały duże zróżnicowanie regionalne – od województw z bardzo wysoką liczbą obiektów, jak śląskie, pomorskie czy lubelskie, po regiony, w których wykazano ich niewiele albo nie wykazano ich wcale.
Omawiano działania związane ze sprawdzaniem stanu budowli ochronnych. Organy ochrony ludności zleciły Państwowej Straży Pożarnej sprawdzenie 7307 budowli ochronnych, z czego 1535 dotyczyło obiektów, które wcześniej nie były budowlami ochronnymi. Państwowa Straż Pożarna przeprowadziła 5279 sprawdzeń, w tym 4144 wspólnie z organami nadzoru budowlanego. Dodatkowo ocenie poddano 5396 obiektów pod kątem możliwości pełnienia funkcji punktu schronienia, z których 3889 wprowadzono jako punkty schronienia do aplikacji „Gdzie się ukryć”.
Wskazywano, że w Programie Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 na budownictwo ochronne przeznaczono środki w wysokości 2 384 380 900 zł w 2025 r. oraz 3 592 700 900 zł w 2026 r. Zaznaczono jednak, że z uwagi na krótki okres realizacji Programu w 2025 r. środki w obszarze 1 były często przesuwane przez wojewodów do innych obszarów. Ostatecznie w 2025 r. wyniosły one 588 328 552 zł, z czego wydatkowano ok. 17,5%.
Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026: https://www.gov.pl/web/mswia/program-ochrony-ludnosci-i-obrony-cywilnej-na-lata-20252026
Odporność państwa: między technologią, infrastrukturą i edukacją społeczną
Drugi panel poświęcono infrastrukturze ochronnej ludności jako komponentowi odporności państwa i społeczeństwa. Rozmowy koncentrowały się wokół modułowych rozwiązań konstrukcyjnych dla ochrony ludności, standardów bezpieczeństwa, przygotowania, utrzymania i wykorzystania infrastruktury ochronnej oraz wyzwań wdrożeniowych. Poruszono również temat jednolitego systemu oznakowania ewakuacyjnego do budowli ochronnych.
W tej części szczególnie ważne było pytanie o to, jak połączyć rozwiązania techniczne, organizacyjne i komunikacyjne, aby infrastruktura ochronna była realnie dostępna, rozpoznawalna i użyteczna dla mieszkańców. Zwrócono uwagę na lukę systemową w polskim porządku prawnym, czyli krytyczny brak przepisów wykonawczych standaryzujących oznakowanie kierunkowe do miejsc ukrycia podczas ataku powietrznego. Obecnie znaki ewakuacyjne odnoszą się do ewakuacji pożarowej, a brak ujednoliconych oznaczeń prowadzących do schronów może generować chaos decyzyjny wśród ludności cywilnej, szczególnie w warunkach braku prądu, łączności czy dostępu do aplikacji.
Omawiano także kwestie zabezpieczenia logistycznego i rozwijania zdolności reagowania. Wśród prezentowanych danych znalazły się m.in. informacje o:”
- 1159 zmodernizowanych i wyremontowanych magazynach
- 17 312 przedsięwzięciach w zakresie wyposażenia baz magazynowych
- 3289 budynkach z pełną autonomią energetyczną
- 2748 przedsięwzięciach dotyczących zabezpieczenia dostępu do wody.
Ważnym elementem dyskusji była budowa odporności społecznej. Przypomniano, że dystrybucja „Poradnika bezpieczeństwa” do ponad 16 mln gospodarstw domowych została zakończona 31 stycznia 2026 r. Zapowiadano również tłumaczenie poradnika na Polski Język Migowy.
Mocno wybrzmiała potrzeba przejścia od samego informowania do praktycznej edukacji:
- powszechnych warsztatów ochrony ludności,
- standardyzacji działań edukacyjnych
- współpracy z organizacjami, które mogą prowadzić działania wśród mieszkańców.
Akademia OLiOC
Przedstawiono również koncepcję „Akademii OLiOC” jako rocznego modelu budowania odporności społecznej. To propozycja stałego programu edukacji powszechnej, łączącego treści poradnika bezpieczeństwa z ćwiczeniami praktycznymi. Model zakłada etapowe prowadzenie obywatela od zrozumienia podstaw ochrony ludności i obrony cywilnej, przez zadania wykonywane w domu i rodzinie, po trening konkretnych działań w terenie.
W przykładowym harmonogramie wskazano:
- maj – czas ćwiczeń z ewakuacji i schronienia,
- czerwiec – miesiąc pierwszej pomocy,
- lipiec – czas alarmowania i komunikatów ostrzegawczych,
- sierpień – przygotowanie plecaka przetrwania i ewakuacji,
- wrzesień – bezpieczeństwo domu, szkoły i miejsca pracy,
- październik – budowanie zasobów w domu,
- listopad – funkcjonowanie w czasie długotrwałego braku prądu,
- grudzień – bezpieczeństwo informacyjne i cyfrowe.
Poznaj aplikację „Gdzie się ukryć. Punkty schronienia w Polsce”: https://gdziesieukryc.pl/?lat=52.09230&lng=21.00240
Systemy gromadzenia i przetwarzania wiedzy ratowniczej
Trzeci panel dotyczył informacji, wiedzy i systemów wspomagania decyzji w ochronie ludności i ratownictwie. Omawiano m.in. zintegrowany system gromadzenia i przetwarzania wiedzy ratowniczej dla faz zapobiegania, przygotowania, reagowania i odbudowy, wykorzystanie danych i baz wiedzy w ochronie przeciwpożarowej i ochronie ludności oraz narzędzia wspierające procesy decyzyjne. Wskazywano na znaczenie różnych źródeł danych: systemów Państwowej Straży Pożarnej, GIS, danych jednostek współpracujących, informacji meteorologicznych, danych JST, rozproszonych baz danych oraz planów ewakuacji.
Szczególnie mocno wybrzmiało znaczenie nowoczesnych technologii, ale także ograniczenia samej technologii: nawet najlepsze systemy łączności, bazy danych i narzędzia analityczne nie zastąpią edukacji społeczeństwa, zaufania, współpracy i przygotowania instytucjonalnego. Wskazywano, że współczesne bezpieczeństwo wymaga łączenia kompetencji społecznych z nowoczesnymi technologiami. Infrastruktura krytyczna należy dziś do obszarów szczególnie narażonych na cyberataki, dlatego odporność państwa musi być budowana jednocześnie na poziomie technicznym, organizacyjnym i społecznym.
Jednym z omawianych podejść była także metodyka 6WTD – Six Ways to Die, czyli sześć głównych mechanizmów negatywnych skutków dla jednostki: przegrzanie, wychłodzenie, pragnienie, głód, choroba i uraz. Na tej podstawie mogą być wyznaczane osobne wskaźniki prawdopodobieństwa i skutków, a następnie wskaźnik zagregowany. Eksperci mogą oceniać prawdopodobieństwo zdarzeń, ich skutki oraz agregować wyniki, natomiast organ ochrony ludności wypełnia kwestionariusz podatności i odporności. To podejście pokazuje, że analiza ryzyka w ochronie ludności powinna odnosić się nie tylko do zdarzeń, ale także do ich rzeczywistych konsekwencji dla mieszkańców.
Współpraca – warunek skutecznego reagowania
W dyskusji wielokrotnie podkreślano, że skuteczny system ochrony ludności wymaga współpracy wielu podmiotów: administracji, służb, instytucji publicznych, środowiska naukowego, organizacji społecznych oraz mieszkańców. Szczególnego znaczenia nabiera współpraca różnych instytutów i ośrodków eksperckich, ponieważ wyzwania związane z ochroną ludności obejmują jednocześnie bezpieczeństwo, logistykę, technologie, edukację, infrastrukturę, komunikację i zarządzanie kryzysowe.
Wskazywano, że nadszedł czas stworzenia ogólnopolskiej platformy współpracy – miejsca, w którym można byłoby testować rozwiązania, wymieniać wiedzę, rozwijać praktyczne modele działania i sprawdzać, jak procedury działają w warunkach zbliżonych do realnych. Taka platforma mogłaby łączyć kompetencje instytucji publicznych, środowiska akademickiego, służb ratowniczych, samorządów, organizacji pozarządowych i sektora technologicznego.
Ważnym wątkiem była potrzeba usprawnienia przepływu informacji. Zwracano uwagę, że brak współpracy lub choćby wymiany informacji między różnymi instytucjami może prowadzić do sytuacji, w której podmioty działające w tym samym obszarze wiedzą o zagrożeniach, ale nie przekazują ich dalej ani nie inicjują wspólnych działań. Wniosek był jednoznaczny: potrzebne są procedury umożliwiające efektywną współpracę różnych służb, instytucji i organów.
Społeczne wzburzenie
W dyskusji pojawiło się także pojęcie „społecznego wzburzenia”, odnoszące się do sposobu, w jaki społeczeństwo reaguje na zagrożenia. Zwrócono uwagę, że mieszkańcy często postrzegają ryzyka inaczej niż eksperci – przez pryzmat emocji, doświadczeń, poziomu zaufania i dostępu do informacji. Z tego powodu budowanie odporności nie może być prowadzone wyłącznie odgórnie. Potrzebne są badania potencjału społecznego, lepsze rozumienie lokalnych wspólnot oraz działania edukacyjne, które przekładają specjalistyczną wiedzę na zrozumiałe i praktyczne komunikaty.
Podsumowanie
Ochrona ludności i obrona cywilna to nie tylko system przepisów i procedur, ale przede wszystkim praktyka współdziałania. Odporność państwa wymaga połączenia wiedzy eksperckiej, infrastruktury, technologii, sprawnej administracji, przygotowanych służb, aktywnych organizacji społecznych i świadomych mieszkańców.
Wspólnym wnioskiem z wydarzenia było przekonanie, że po pierwszym roku funkcjonowania nowych regulacji najważniejsze staje się przejście od budowania podstaw systemu do jego testowania, doskonalenia i zakorzeniania w codziennym funkcjonowaniu instytucji oraz społeczności lokalnych.
Działania rzecznicze realizowane są przez Fundację To Proste (Sieć Mapuj Pomoc) przy wsparciu IOM Poland. Dziękujemy!
