Stowarzyszenie Jump’93 pracuje nad rekomendacjami dotyczącymi bezpieczeństwa cudzoziemców oraz innych mniejszości i grup wykluczonych, które mogłyby zostać wpisane w projekt modernizacji stołecznego systemu bezpieczeństwa, jako priorytetowe działanie dla Warszawy. Wstępne założenia dokumentu zostaną zaprezentowane przed Branżową Komisją Dialogu Społecznego ds.s. Przeciwdziałaniu Uzależnieniom i HIV/AIDS 30.09.2026 r.
Celem części, którą publikujemy poniżej, jest zwiększenie skuteczności i szybkości reakcji Policji na przemoc wobec cudzoziemców. Miałoby to zostać osiągnięte m.in. poprzez poprawę rozpoznawania zdarzeń motywowanych uprzedzeniami, ułatwienie ich zgłaszania, podniesienie kompetencji funkcjonariuszy oraz rozwój współpracy Policji z organizacjami społecznymi i społecznościami migrantów.
W proponowanym działaniu, usprawnienie reakcji Policji na przemoc wobec cudzoziemców traktowane jest jako obszar priorytetowy. Według autorów, istotne jest przy tym, aby nie tworzyć równoległego systemu, lecz wzmocnić istniejące procedury, kompetencje i współpracę Policji z organizacjami społecznymi. Policja już posiada rozwiązania dotyczące przestępstw motywowanych uprzedzeniami, w tym koordynatorów oraz system monitorowania takich postępowań. W 2025 r. Policja informowała o 543 stwierdzonych przestępstwach motywowanych uprzedzeniami w okresie styczeń–lipiec, wobec 384 w analogicznym okresie 2024 r.
Proponowany cel działania to zwiększenie skuteczności i szybkości reakcji Policji na przemoc wobec cudzoziemców poprzez poprawę rozpoznawania zdarzeń motywowanych uprzedzeniami, ułatwienie ich zgłaszania, podniesienie kompetencji funkcjonariuszy oraz rozwój współpracy Policji z organizacjami społecznymi i społecznościami migrantów.
Proponowane zadania i rozwiązania
1. Jednolity standard pierwszej reakcji Policji
Opracowanie i wdrożenie w warszawskich jednostkach Policji krótkiego standardu postępowania w przypadku zgłoszenia przemocy wobec cudzoziemca, obejmującego m.in.:
- ocenę bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia;
- zabezpieczenie miejsca zdarzenia i dowodów;
- ustalenie, czy zdarzenie mogło mieć motyw uprzedzeniowy;
- zabezpieczenie nagrań monitoringu;
- ustalenie świadków;
odpowiednie udokumentowanie wypowiedzi sprawcy, symboli, gestów i innych okoliczności mogących wskazywać na motyw uprzedzeniowy;
poinformowanie pokrzywdzonego o jego prawach i dostępnych formach pomocy.
Jest to szczególnie istotne, ponieważ sam rodzaj czynu nie zawsze pozwala rozpoznać motyw. Policja wskazuje, że przy ocenie takich spraw znaczenie mają m.in. kontekst, zachowanie sprawcy, używane symbole i jego zamiar.
2. Policjant pierwszego kontaktu ds. przemocy wobec cudzoziemców
W każdej większej jednostce Policji w Warszawie (Komendzie Rejonowej) można rozważyć wyznaczenie funkcjonariusza koordynującego sprawy dotyczące przemocy wobec cudzoziemców i przestępstw motywowanych uprzedzeniami.
Nie musiałaby to być nowa etatowa funkcja. Zadaniem takiej osoby byłoby m.in.:
- konsultowanie trudniejszych przypadków;
- kontakt z koordynatorem KSP;
- współpraca z NGO;
- monitorowanie powtarzających się zdarzeń;
- identyfikowanie miejsc szczególnego ryzyka;
- inicjowanie działań profilaktycznych.
Rozwiązanie byłoby zgodne z istniejącym w Policji systemem koordynacji spraw dotyczących przestępstw motywowanych uprzedzeniami.
3. Dostęp do tłumaczenia już na etapie interwencji
Jednym z praktycznych problemów może być bariera językowa. Warto więc stworzyć szybki system dostępu do tłumacza, szczególnie w przypadku:
- przemocy fizycznej;
- gróźb;
- przemocy seksualnej;
- przemocy domowej;
- poważnych incydentów na tle narodowościowym lub rasistowskim.
Można stworzyć listę telefoniczną/online dostępnych tłumaczy i organizacji partnerskich, z której funkcjonariusz mógłby skorzystać natychmiast.
Nie chodzi przy tym o zastąpienie formalnych wymogów dotyczących tłumacza, lecz o ograniczenie sytuacji, w której bariera językowa utrudnia pierwszą reakcję i zebranie informacji.
4. „Pakiet dla pokrzywdzonego cudzoziemca”
Po zgłoszeniu przestępstwa cudzoziemiec powinien otrzymywać krótką informację — w odpowiednim języku — zawierającą:
- numer sprawy;
- informacje o dalszym postępowaniu;
- podstawowe prawa pokrzywdzonego;
- sposób kontaktu z Policją;
- informację o możliwości uzyskania pomocy prawnej;
- kontakty do organizacji pomocowych;
- numer alarmowy 112;
- informację, gdzie uzyskać pomoc w przypadku kolejnego zagrożenia.
Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania wskazuje na znaczenie informowania pokrzywdzonych o przysługujących im prawach oraz dostępnej pomocy prawnej i językowej.
5. Szkolenia praktyczne zamiast wyłącznie teoretycznych
Warto zaproponować cykliczne szkolenia dla policjantów pełniących służbę w Warszawie, obejmujące przede wszystkim symulacje rzeczywistych interwencji.
Moduły mogłyby obejmować:
- rozpoznawanie motywu uprzedzeniowego;
- rozmowę z pokrzywdzonym cudzoziemcem;
- interwencję wobec agresora;
- przemoc wobec kobiet migrantek;
- przemoc wobec dzieci;
- przemoc w przestrzeni publicznej;
- konflikt sąsiedzki z podłożem narodowościowym;
- przemoc wobec osób w kryzysie bezdomności;
- zabezpieczanie dowodów elektronicznych;
- hejt i groźby internetowe.
Policja posiada już programy szkoleniowe dotyczące przestępstw motywowanych uprzedzeniami, dlatego program warszawski mógłby być praktycznym, lokalnym uzupełnieniem istniejącego systemu, a nie jego powieleniem.
6. Stała współpraca Policji z NGO migrantów
Proponowałbym utworzenie warszawskiej platformy współpracy Policji i organizacji wspierających cudzoziemców.
Mogłaby ona spotykać się np. raz na kwartał i analizować:
- najczęstsze rodzaje incydentów;
- miejsca ich występowania;
- problemy ze zgłaszaniem;
- bariery językowe;
- problemy proceduralne;
- powtarzające się problemy konkretnych grup;
- możliwości działań profilaktycznych.
Organizacje nie powinny ingerować w prowadzenie konkretnych postępowań, ale mogą przekazywać Policji wiedzę o charakterze problemu i barierach, z jakimi spotykają się pokrzywdzeni.
7. Mapa miejsc i sytuacji podwyższonego ryzyka
W ramach programu można stworzyć warszawską mapę incydentów przemocy i dyskryminacji wobec cudzoziemców.
Dane mogłyby pochodzić z:
- Policji;
- Straży Miejskiej;
- NGO;
- punktów pomocowych;
- zgłoszeń mieszkańców;
- badań ankietowych.
Mapa nie może oczywiście wskazywać danych osobowych. Jej celem byłoby wykrywanie schematów, wzorców i miejsc wymagających działań prewencyjnych.
8. Szybka ścieżka reagowania na serię podobnych zdarzeń
Jeżeli w określonym miejscu lub wobec określonej społeczności pojawia się seria podobnych incydentów, powinien istnieć mechanizm automatycznego przekazania informacji do odpowiedniej jednostki Policji i koordynatora.
Można przyjąć zasadę:
- pojedyncze zdarzenie → reakcja interwencyjna;
- powtarzające się zdarzenia → analiza;
- seria zdarzeń → działania prewencyjne i operacyjne.
9. Wspólne patrole i działania prewencyjne w miejscach ryzyka
Na podstawie danych Policji i NGO można czasowo zwiększać obecność patroli w miejscach, gdzie występuje większa liczba incydentów.
Powinno to być powiązane z analizą problemu, a nie z automatycznym przypisywaniem zagrożenia całym grupom narodowościowym.
10. Łatwy system zgłaszania incydentów
Warto stworzyć prostą stronę lub formularz NGO umożliwiający:
- zgłoszenie incydentu;
- opisanie zdarzenia;
- załączenie zdjęcia lub nagrania;
- wybór języka;
- uzyskanie informacji, gdzie zgłosić sprawę Policji;
- uzyskanie pomocy organizacji społecznej.
Ważne: formularz NGO nie powinien być przedstawiany jako zamiennik formalnego zawiadomienia o przestępstwie. Jego rolą byłoby przede wszystkim ułatwienie dotarcia do właściwych służb i pomocy.
11. Mechanizm „NGO jako pomost”
Szczególnie interesującym rozwiązaniem dla Warszawy byłoby umożliwienie, za zgodą pokrzywdzonego, kontaktu Policji z wybraną organizacją społeczną, która może pomóc mu:
- zrozumieć procedurę;
- znaleźć tłumacza;
- uzyskać pomoc prawną;
- dotrzeć na kolejne czynności;
- uzyskać pomoc psychologiczną;
- zrozumieć korespondencję urzędową.
12. Regularny raport o przemocy wobec cudzoziemców
Raz w roku można publikować „Raport bezpieczeństwa cudzoziemców w Warszawie”, przygotowywany wspólnie przez miasto, Policję i NGO.
Powinien obejmować nie tylko liczbę przestępstw, ale także:
- rodzaje zdarzeń;
- lokalizację;
- sposób zgłaszania;
- czas reakcji;
- bariery w zgłaszaniu;
- dostępność tłumaczenia;
- doświadczenia pokrzywdzonych;
- działania profilaktyczne;
- rekomendacje.
Przy interpretacji danych trzeba uwzględnić zmiany metodologii. Policja informowała, że od 2026 r. zmieniały się zasady ujmowania przestępstw motywowanych uprzedzeniami w sprawozdawczości, co wpływa na porównywalność danych między okresami.
